Lichtlijnig

Tag: koude-oorlog

Berlijn oktober 1979

by on nov.09, 2014, under bouwwerken, ditjes & datjes, landschap, Uit de oude doos

Vandaag is het 25 jaar geleden dat de Berlijnse Muur viel. Half oktober was het 35 jaar geleden dat ik in het kader van een werkweek van de PA een week in Berlijn heb rondgedoold. Al met al een mooi moment om vandaag aan de hand van wat ‘archiefstukken’ even terug te blikken op dat onvergetelijk indrukwekkende bezoek aan die toen nog gedeelde stad. Ik begin met een foto van een schilderij van een van de bekendste gebouwen van Berlijn, de Brandenburger Tor, die ik indertijd heb gemaakt in “das Museum Haus am Checkpoint Charlie”, ook wel “Haus am Mauer” of “Mauermuseum” genoemd …





Een week voordat wij in Berlijn waren, was in Oost-Berlijn op Unter den Linden op grootse wijze met parades en vlaggen en vaandels het 30-jarig bestaan van de DDR gevierd. Wie had toen kunnen bedenken, dat de Muur 10 jaar later zou vallen? En dat dat het begin van het einde van de Koude Oorlog was …?

Nu, 25 jaar na de val van de Muur, lijkt er wat verder naar het oosten in Oekraïne een nieuwe Muur te worden opgetrokken en lijken we opnieuw een Koude Oorlog tegemoet te gaan …





Een ander iconisch Berlijns gebouw is de Gedächtniskirche, een kerk die in de Tweede Wereldoorlog door een bombardement zwaar beschadigd raakte. Eind jaren 50 waren er plannen om de restanten van de kerk helemaal af te breken, maar later werd gelukkig besloten om de ruïne zodanig te renoveren, dat er geen verder instortingsgevaar meer was. Naast de kerk werd een nieuwe, achthoekige kerkzaal gebouwd met een eveneens achthoekige klokkentoren, die tegenwoordig nog sterk contrasteert met de ruïne van de oude kerk …





Ook een bezoekje aan het fameuze grenspost Checkpoint Charlie aan de Friedrichstraße mocht natuurlijk niet ontbreken. Het was er bijna angstwekkend stil toen wij er waren. Tijdens de Koude oorlog stond Checkpoint Charlie symbool voor de scheiding tussen oost en west. Checkpoint Charlie was de enige controlepost waar buitenlanders (iedereen behalve West-Berlijners, West-Duitsers en burgers van de landen van de Geallieerde Controleraad) over de weg Oost-Berlijn konden binnentreden. Met het openbaar vervoer was het nabijgelegen Bahnhof Friedrichstraße de enige mogelijkheid. Bij Checkpoint Charlie staat het “Museum Haus am Checkpoint Charlie”. In dit museum werd met woorden, beelden en voorwerpen de geschiedenis verteld over de vele vluchtpogingen van Oost naar West …





Er was geen ontkomen aan die grote blinde Muur, die Berlijn in tweeën had gereten. Zag je de Muur, dan voelde je hem. Op verschillende plaatsen langs de Muur waren in West-Berlijn uitkijkplateaus opgetrokken. Zodra je je daarop liet zien, stond je meteen oog in oog met de Vopo’s (de DDR-grenswachten of Volkspolizisten) die vanuit hun wachttoren voortdurend het grensgebied met verrekijkers in de gaten hielden …

De Muur bestond overigens niet uit een enkele muur, maar uit twee muren met daar tussen een open vlakte. Wie toch van Oost naar West probeerde te vluchten moest tussen die twee muren diverse obstakels zien te omzeilen: de grenswachten in de torens, de muur van drie meter hoog, een spijkerbed, stroomdraden, waakhonden en alarmdraden die gekoppeld waren aan automatische geweren. De NOS heeft een animatie online gezet, waarop een en ander goed in beeld wordt gebracht: De Berlijnse Muur, een onneembare vesting





Wat op mij de meeste indruk heeft gemaakt, was een bezoek aan de Bernauer Straße. Daar greep de nog steeds voelbare spanning je echt naar de keel. In deze straat werd de grens in 1961 door de communisten keihard door de woningen getrokken. Plotseling waren de bewoners afgesneden van buren, vrienden en familie aan de andere kant van de straat en de rest van West-Berlijn …





De straat raakte bekend door de vele ontsnappingen en ontsnappingspogingen langs de vensters van woningen aan de oostkant van de straat, naar de straat die gelegen was in West-Berlijn. De straat maakte deel uit van de Franse sector van West-Berlijn en de deuren en ramen van de huizen werden nadien dichtgemetseld. De achterliggende woningen werden in 1963 afgebroken, wat restte waren de gevels met dichtgemetselde vensters …





Toen ik er in 1979 was, zag je her en der nog stukjes gerafelde vitrage voor de vensters wapperen … Huiveringwekkend! Net als het kruis dat we zagen staan, en dat al in 1961 moet zijn geplaatst ter nagedachtenis aan iemand die bij een ontsnappingspoging is doodgeschoten door de Oost-Duitse grenswachten ..





We mochten één middag op eigen gelegenheid op pad om Oost-Berlijn te verkennen. Het was ijzingwekkend spannend om de grens over te gaan. Op de heenreis hadden we bij de grensovergang Helmstedt tussen Oost- en West-Duitsland al kennisgemaakt met de Oost-Duitse grenspolitie. Ondanks het feit dat we vooraf door de begeleidende docenten goed waren gewaarschuwd om geen provocerende opmerkingen of gebaren te maken, was er blijkbaar toch iemand die in de ogen van de communisten net wat te ver ging. Het gevolg was, dat de bus uit de rij werd gehaald, en dat we een uurtje aan de kant werden gezet, terwijl onze paspoorten mee werden genomen naar het kantoortje. Uiteindelijk mochten we onze reis naar Berlijn voortzetten, maar we waren nu wel echt gewaarschuwd om op onze tellen te passen, want met Vopo’s viel niet te spotten …





Die middag mochten we dan alleen op pad, en met een groepje studiegenoten wilde ik de kans om wat van Oost-Berlijn te zien en wat van de sfeer daar te proeven, niet laten lopen. Na zeker drie Vopo’s te zijn gepasseerd, die ieder keer op keer onze gezichten en de bijbehorende pasfoto’s in de paspoorten met elkaar vergeleek, stonden we dan midden in Oost-Berlijn. Nadat we naar de top van de duizelingwekkend hoge radiotoren aan de Alexanderplatz waren geweest, zijn we voor een paar centen met de tram naar een van de buitenwijken van Oost-Berlijn gegaan. Man man man, wat een troosteloze grijsheid …

De paspoort- en visumcontrole was op de terugweg zo mogelijk nog spannender dan op de heenweg. Stel je voor, dat ze zouden besluiten om je daar maar even te houden … Eén van de mannen die in een ander groepje op pas was, heeft dat aan den lijve ondervonden. Omdat hij op de pasfoto in zijn paspoort nog getooid ging met een forse baard, die hij later had afgeschoren, werd hij enige tijd in een kantoortje bij de grensovergang vastgezet. Uiteindelijk kwam ieder uiteindelijk weer veilig in het hotel terug, en reken maar dat je dan blij bent dat je het bord “You are entering the American Sector” weer in de goede richting bent gepasseerd …





De laatste foto is op de terugweg gemaakt. Normaal gesproken ben ik niet zo’n slapen in de bus, maar na afloop van een van de meest enerverende weken in mijn leven, heb ik toen op weg naar het veilige en comfortabele Nederland heerlijk liggen slapen …




Leave a Comment :, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , more...

Relikwie van de Koude Oorlog

by on mrt.25, 2014, under bouwwerken, ditjes & datjes, landschap

Gisteren stond er weer een gezamenlijke fotokuier met mijn fotomaatje Jetske op het programma. Naar aanleiding van de NSS-top over nucleaire veiligheid die gisteren en vandaag in Den Haag plaatsvond, leek het mij wel een aardig idee om er een actuele thematische fotokuier van te maken op de oude ‘nuclear site’ bij Havelterberg. Van 1961 tot 1992 lag hier in het bos een streng bewaakt Amerikaans depot voor nucleaire munitie …





Veel Nederlandse militairen, met name dienstplichtigen, draaiden hier in deze periode wachtdiensten. Omdat ik tijdens mijn diensttijd in lichamelijk opzicht ook al niet al te fit was, maar wel slim, had ik een medisch attest voor ‘lichte dienst’ had weten te bemachtigen, die me vrijstelde van marsen, wachtlopen en andere ellende, heb ik me altijd kunnen drukken voor deze atoomwacht …





Van mijn dienstmaten hoorde ik indertijd dat die atoomwacht allerminst een pretje was. Er moesten in weer en wind rondjes worden gelopen lopen in de buitenring rond de mysterieuze bunkers midden op het complex, die eruit zagen als enorme molshopen. In de binnenring zaten de Amerikanen in schuttersputjes en wachttorens met kogelvrij glas, omringd door prikkeldraad met scheermesjes. De Nederlanders hadden het gevoel dat ze als ratten in de val zaten tussen de twee metershoge omheiningen, ’s nachts fel beschenen door neonlicht. En dat ze zowel voor de indringers als voor de Yanks een schietschijf zouden zijn als er wat gebeurde …





Na het vallen van het IJzeren Gordijn in 1989 kwam er in 1992 een eind aan de nucleaire taken van de Nederlandse landmacht. De Amerikanen haalden hun bommen terug uit de geheime bunkers op de Havelterberg en ’t Harde. Het atoomtijdperk was ten einde. Van de atoomsite bij Havelterberg rest nu nog slechts een rechthoekige zandvlakte …





In de zuidwestelijke hoek van de oude binnenring staat ter herinnering aan deze periode nog een wachttoren als een eenzaam relikwie van de Koude Oorlog. Na de regen van het afgelopen weekend werd de wachttoren weerspiegeld in één van de grote waterplassen op de vlakte …





Het is een raar idee om te weten dat er midden op deze vlakte, waar de onderstaande foto is gemaakt, 30 jaar lang kernkoppen hebben gelegen die samen tien tot twintig keer de explosieve kracht van de Hiroshima-bom hadden …





De site van Havelterberg kwam in de hoogtijdagen van de vredesbeweging veelvuldig in het nieuws door de vele demonstraties die er plaatsvonden. Het verhaal gaat, dat er in 1980 zelfs een waarschuwingsschot is gelost, toen de demonstranten optrokken naar de poort van de site en begonnen te gooien met o.a verfbommen en stenen …





Tegenwoordig wordt de oude atoomsite alleen nog gebruikt door wandelaars en door jongeren die het onderste deel van de oude wachttoren hebben voorzien van graffiti waar kop noch staart aan valt te ontdekken …





Op de website landmachtspotters.nl staan wat foto’s, waarop te zien is hoe de site eruit zag ten tijde van de Koude Oorlog …





Meer informatie over de beveiliging van de kernkoppen op de Havelterberg is te vinden op de website van het tv-programma “Andere Tijden”, dat hier vorige week in het kader van de NSS-top aandacht aan schonk …





Voor zover bekend – officieel is het nog altijd staatsgeheim – liggen er momenteel alleen nog kernwapens op Nederlandse bodem op de vliegbasis Volkel. Het wordt tijd dat die ook worden opgeruimd!

Leave a Comment :, , , , , , , , , , , , , , , more...

Zoekt u iets?

Gebruik het zoekveld om de site te doorzoeken:

Nog niet gevonden wat u zocht? Schrijf een reactie bij een bericht of neem contact op via de e-mail!