Lichtlijnig

Voor het eerst in ruim een maand is er afgelopen nacht en vanmorgen eindelijk weer eens regen van betekenis gevallen. Op dit moment zit er 10 mm in de regenmeter, en daar zal vandaag en morgen nog wel wat bij komen. Dat kan allemaal helemaal geen kwaad, want landbouw en natuur waren hard aan wat vocht toe.

Nu nog wat hogere temperaturen, want daar zijn me zijn allen ook hard aan toe na een erg koude maart. En dat terwijl maart zo veelbelovend van start ging. Na een paar grijze dagen met ‘s nachts lichte vorst liepen de maximumtemperaturen op 5 en 6 maart op tot ruim 15 graden, in het zuiden van het land werd het zelfs ruim 18 ºC. Samen met mijn fotomaatje heb ik op 6 maart dan ook voor het eerst dit jaar lekker in de buitenlucht in het rietland zitten lunchen …

Daarmee hadden we de warmte meteen gehad voor de rest van de maand. De temperaturen daalden pijlsnel naar waarden die veel meer aan winter deden denken dan aan voorjaar. In totaal heb ik 25 vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C) kunnen noteren, normaal zijn dat er in maart ca. 9. Wat vrijwel nooit voorkomt in maart, zijn ijsdagen (dagen waarop de maximumtemperatuur niet boven het vriespunt komt), in de afgelopen maand deed dit fenomeen zich tweemaal voor …

Door de krachtige tot stormachtige oostenwind was het vooral voor het gevoel bijzonder koud. Tussen 22 en 26 maart lagen de gevoelstemperaturen ook overdag veelal tussen -10 en -15 graden, waarden die eind maart zelden voorkomen. De laagste werkelijk gemeten temperatuur was -13,3 graden op 13 maart in het Limburgse Ell. In ons tuintje was de laagste temperatuur in maart -6,4 °C …

Volgens het KNMI is maart sinds 1987 niet zo koud geweest. De laatste decade was de koudste in ruim honderd jaar sinds de meetgegevens bekend zijn. In De Bilt kwam de gemiddelde temperatuur uit op 2,5 °C, tegen normaal over de periode 1971-2000 ca. 5,8 °C. In ons tuintje was het in maart gemiddeld 1,0 °C tegen normaal ca. 5,0 graden. Kortom: ons gevoel heeft ons niet bedrogen, het was ècht koud in maart. Kijk maar eens naar de gemiddelde maarttemperaturen in ons tuintje sinds 2003 …

Behalve koud was maart ook droog. Normaal valt er in maart ca. 60 mm neerslag, in de afgelopen maand viel er slecht 25 mm, waarvan de helft op één dag viel. Zaterdag 9 maart was een gedenkwaardige dag, in het hele land regende het zonder onderbreking 24 uur aaneen. Niet eerder, sinds het begin van deze metingen in 1930, heeft het zo langdurig geregend volgens het KNMI. De weinige neerslag die er in de rest van de maand viel, viel meestal in de vorm van sneeuw of natte sneeuw. Op 11 en 12 maart viel in het zuiden van het land plaatselijk zo’n 15 cm. Dat bleef ons in het noorden gelukkig bespaard …

Het meest opmerkelijke beeld van de afgelopen maand vond ik toch wel de bevroren vlakte van de Leijen. Op 26 maart was het meer voor de tweede keer dit jaar bevroren zo ver het oog reikte …

Het was één van die dagen waarop een ijskoude noordoostenwind over de vlakte blies, met gevoelstemperaturen van -10 tot -15 graden tot gevolg. Lang hielden mijn fotomaatje en ik het dan ook niet uit bij het prieeltje aan de westkant van de Leijen, de temperaturen van 5 en 6 maart liggen ons toch beter …

Was het dan alleen maar kommer en kwel in maart? Nee hoor, voor het eerst sinds jaren zaten er in de afgelopen weken regelmatig wat sijsjes in ons tuintje. Bij gebrek aan vrolijke voorjaarsbloeiers gaven zij de maand hier voor een belangrijk deel kleur, daarom morgen nog wat sijsjes tegen een vriendelijk blauwe lucht in de hazelaar …

Februari begon zacht en tamelijk zonnig. Op 4 februari werd het 8,4 ºC in ons tuintje, en dat was meteen de hoogste temperatuur die er in februari op de thermometer verscheen. Op 6 februari stond de hazelaar in ons tuintje al volop in bloei, zoals op de onderstaande foto te zien is …

Na die zachte start werd het echter al snel weer kouder. Vanaf 5 februari daalde de minimumtemperatuur 10 nachten achtereen weer tot onder het vriespunt. In totaal telde februari in ons tuintje 19 vorstdagen, maar met uitzondering van één nacht waarin het kwik daalde tot -5,7 ºC, bleef het voortdurend beperkt tot lichte vorst (minimumtemperatuur tussen 0 en -5 ºC). Ook overdag bleef het koud met veelal maximumtemperaturen net boven het vriespunt, maar ijsdagen (max. temp. lager dan 0,0 ºC) hebben zich niet voorgedaan. Over de periode 1971-2000 telde februari in onze omgeving gemiddeld 5 ijsdagen. Uiteindelijk kwam de gemiddelde temperatuur in februari uit op 1,1 ºC, ruim een graad onder het langjarig gemiddelde over het tijdvak 1971-2000 …

Met koud weer heb ik op zich nog niet zo gek veel problemen, daar kun je je tenslotte op kleden. Maar als het daarbij zoals in de afgelopen maand drie weken achtereen grijs en grauw is, dan gaat het winterweer uiteindelijk toch wel vervelen, want in fotografisch opzicht is dat wel het minst fotogenieke weer. De onderstaande foto heb ik op 12 februari gemaakt bij de Merskenheide, bij wijze van uitzondering zat er op dat moment zowaar enige tekening in de lucht …

Ondanks het feit dat het vrijwel voortdurend grijs en bewolkt was, was februari een droge maand. In ons tuintje is in februari 27 mm neerslag gevallen, tegen normaal over de periode 1971-2000 gemiddeld zo’n 44 mm. De meeste neerslag viel in de eerste vijf dagen van de maand in de vorm van regen …

Terwijl er bij ons in de nacht van 14 op 15 februari nog eens een klein laagje sneeuw viel, veroorzaakten ijzel, ijsregen en sneeuw op 14 februari in een groot deel van het land overlast. Het laagje sneeuw was in ons tuintje in de loop van de ochtend al weer verdwenen. Op 23 en 24 februari trok een sneeuwgebied van zuidoost naar noordwest over ons land. In een groot deel van het land sneeuwde het licht maar langdurig, maar in ons tuintje bleef het groen en grijs. In het zuiden van Limburg leverde de sneeuwval lokaal een sneeuwdek van meer dan 15 cm op …

Al met al was februari wat mij betreft een grijze en kille maand, die we maar het best zo snel mogelijk kunnen vergeten, en dat lukt met het huidige fraaie weer prima. Gistermiddag heb ik bij een temperatuur rond de 15 graden heerlijk vitaminen zitten tanken op mijn geliefde bankje bij de dobbe in het Weinterper Skar. Niet eerder was het in ons land op 5 maart zo warm, in het zuiden werd het hier en daar zelfs 18 graden. Hopelijk lukt het vandaag om samen met mijn fotomaatje op een vergelijkbaar plekje in De Weerribben of De Wieden nog eens in de herhaling te gaan. We moeten er nu maar even van profiteren, want het lijkt erop dat we volgende week nog eens met een winters staartje worden geconfronteerd …

Terugblikkend durf ik wel te stellen dat het weer allerminst saai was in 2012, want het had van begin tot eind een zeer wisselvallig karakter. Dat begon al meteen met een zeer zacht en nat begin van de winter. Nadat er in december 2011 in ons tuintje al 154 mm regen was gevallen, kwam daar in januari nog eens 112 mm bij. In Noord-Nederland dreigden op verschillende plaatsen overstromingen. Er werden op verschillende plaatsen nooddijken aangelegd en het Woudagemaal werd onder stoom gebracht om water van de Friese boezem te kunnen lozen op het IJsselmeer. Ook werden in Fryslân voor het eerst retentiepolders onder water gezet om wateroverlast in bewoonde gebieden te voorkomen. Op 5 januari lag de retentiepolder It Eilân er nog goeddeels droog bij (foto linksonder), een dag later stond hij onder water (foto rechtsonder) …

En het bleef in 2012 niet bij een natte januari. Nadat de periode februari-mei relatief droog was verlopen, volgde een kletsnatte zomer. Normaal gesproken valt er in onze omgeving in de zomer ca. 200 mm regen, in de zomer van 2012 viel met 401 mm de dubbele hoeveelheid neerslag. Omdat ook oktober en december weer erg nat verliepen, moest in de laatste week van het jaar het bijna 100 jaar oude Woudagemaal opnieuw onder stoom worden gebracht. In ons tuintje viel in 2012 in totaal 1046 mm neerslag, over de periode 1971-2000 was dat gemiddeld 770 mm. Dat cijfer komt mooi overeen met het beeld dat door het KNMI wordt geschetst in het jaaroverzicht: “Van de KNMI-stations was Leeuwarden in 2012 het natst met 1043 mm. In het oosten en zuidoosten werd de minste neerslag afgetapt. Diverse stations kwamen daar uit op ca. 750 mm. In De Bilt werd 878 mm geregistreerd tegen 835 mm normaal …”

Na twee uiterst zachte wintermaanden werden we eind januari ineens verrast door een periode met echt ouderwets winterweer. Tussen 30 januari en 8 februari was er voor het eerst in vijftien jaar sprake van een officiële koudegolf. De landelijk laagste temperatuur van 2012 werd gemeten in Lelystad op 4 februari: -22,9 °C, in ons tuintje werd het op die dag -16,9 °C. Even, heel even werd er zelfs gedacht aan een Elfstedentocht, maar daarvoor lag er met name in de zuidwest hoek van Fryslân toch echt te weinig ijs. Zo snel als koning winter kwam, zo snel verliet hij ons ook weer, waardoor de winter uiteindelijk toch nog als ‘zacht’ de boeken in ging. Maar hoewel de tocht der tochten er niet in zat, was er dagenlang volop ijspret …

Na de zachte winter volgde ook een zacht voorjaar. Dat kwam vooral door de maand maart, deze eindigde op een derde plaats in de rij van zachtste maartmaanden in ruim een eeuw. Normaal ligt de gemiddelde temperatuur in maart in ons tuintje rond de 5 graden, in 2012 kwam ik uit op 7,5 °C. Met uitzondering van augustus zaten er verder weinig uitschieters in wat de temperatuur betreft. De zomer begon met koel, nat en somber weer. De vakanties in juni en juli vielen voor velen in het water, maar wie in augustus zijn vrije dagen had gepland was veel beter af. De maand was warm en zonnig met in het weekeinde van 18 op 19 augustus tropische temperaturen. Ell in Limburg registreerde 36,7 graden, de landelijk hoogste stand van 2012. In ons tuintje bereikte het kwik op 19 augustus een hoogste stand van 32,5°C …

Zoals al eerder gezegd, het was vooral wisselvallig in 2012. Gedurende de hele zomer trokken er regelmatig zware buien met hagel, onweer en windstoten over het land, die her en der tijdelijk voor overlast zorgden. Een gevaarlijke situatie deed zich op 4 augustus voor bij Steenwijkerwold, waar als gevolg van een valwind de grote tent van het Dicky Woodstock Festival instortte. Eind augustus viel in Friesland 50 tot 75 mm en lokaal meer dan 100 mm binnen één etmaal …

De hoogste en de laagste temperaturen van het afgelopen jaar …

Gelukkig was het niet allemaal kommer en kwel. Nadat juni en juli goeddeels in het water waren gevallen, deed augustus zijn best om nog wat van de zomer te maken. Er viel weliswaar ook in die maand meer dan twee keer zoveel regen als in een gemiddelde augustusmaand, maar omdat de meeste regen op een zestal dagen viel, was er tussendoor veelvuldig ruimte voor de zon. Augustus was met 18,0 °C (normaal ca. 16,6 °C) veruit de warmste maand van het jaar …

Over de herfst hadden we voor mijn gevoel niet echt te klagen. In oktober kwam de regen weliswaar met bakken uit de lucht, maar daar stond tegenover dat september en november tamelijk droog verliepen. Eind september verliep winderig, maar een zware herfststorm bleef uit. In fotografisch opzicht had de herfst met zon, buien en mist veel te bieden. De herfsttinten lieten zich pas laat zien, maar toen ze er eenmaal waren, was het een lust voor het oog. En dat kan ook gesteld worden voor het veelbelovende begin van de nieuwe winter. Vanaf Sinterklaasavond was een deel van Fryslân enkele dagen getooid met een fotogeniek laagje sneeuw …

Ter afronding nog even dit: het betreft hier een persoonlijk weeroverzicht, waarbij geen gebruik is gemaakt van geijkte apparatuur.
In ons tuintje is de gemiddelde temperatuur in 2012 uitgekomen op 9,5 °C. Daarmee was het jaar 0,4 graden warmer dan het langjarig gemiddelde over de periode 1971-2000. Bij het KNMI in De Bilt kwam de gemiddelde temperatuur uit op 10,3 °C, 0,5 graden boven het langjarig gemiddelde over de periode 1971-2000.

Over de laatste 10 jaar (ja, zo lang verricht ik mijn waarnemingen al) is de gemiddelde temperatuur in ons tuintje uitgekomen op 10,0 °C, en dat is dan toch 0,9 °C hoger dan het langjarig gemiddelde over 1971-2000. Bij het KNMI komt de gemiddelde temperatuur over de laatste 10 jaar uit op 10,5 °C, en dat is 0,7 °C hoger dan het langjarig gemiddelde over 1971-2000 …

De weken rond de jaarwisseling zijn het bespreken niet waard. Voorlopig lijkt de mistroostige en grijze periode waar we momenteel in zitten nog wel even voort te duren, maar we hebben vorig jaar in februari kunnen zien hoe snel de situatie kan veranderen. Wie weet wat er de komende weken nog kan gebeuren …

Voor de korte termijn durf ik wel te voorspellen dat “De lange witte winter” morgen weer op dit weblog zal toeslaan. Het is niet het mooiste en meest interessante deel, maar ja … ook in die lange witte winter was het niet alle dagen feest .

Laat ik aan het begin van het nieuwe jaar eerst maar eens beginnen om wat restjes van het oude jaar op te ruimen, dan hebben we dat maar weer gehad. Vandaag even een kort overzicht van het weer in december, een schets van het weerbeeld over het hele jaar 2013 vergt even wat meer tijd, dat komt een dezer dagen wel …

Nadat er in de eerste dagen van december zo’n 25 mm regen was gevallen, daalde de temperatuur op 5 december geleidelijk tot rond het vriespunt, waarna op Sinterklaasavond de eerste sneeuw viel. Er volgden een paar koude dagen en nachten, waarbij de maximumtemperatuur maar net boven het vriespunt kwam, en er kwam geregeld een sneeuwbuitje over. In de nacht van 7 op 8 december werd in ons tuintje met -10,3 ºC zelfs even de grens van de strenge vorst aangetikt …

Het winterweer zette niet echt door. Op 9 en 10 december stegen de maximumtemperaturen tot boven de 5 graden en viel er in totaal ruim 15 mm regen. Ook ‘s nachts zat er geen echte vorst meer in. Maar echt wijken wilde de winter ook nog niet, er volgden opnieuw een paar koude dagen en nachten. In de vroege uren van 11 december viel er weer een laagje verse sneeuw, waar mijn fotomaatje en ik rond het middaguur volop van hebben kunnen profiteren tijdens een heerlijke winterkuier bij Olterterp-Beetsterzwaag …

Vanaf 15 december was het voorgoed gedaan met het winterweer. De maximumtemperaturen stegen veelal tot boven de 5 graden en driemaal werd het zelfs warmer dan 10 ºC. In de tweede helft van de maand liet de zon zich hier vrijwel niet meer zien …

Op 23 december werd het in het Limburgse Ell 13,6 °C, de hoogste temperatuur werd op 29 december bereikt met een maximum van 11,6 °C. De gemiddelde temperatuur in ons tuintje is uitgekomen op 3,5 °C, daarmee lag de temperatuur eigenlijk op het niveau van het langjarig gemiddelde over de periode 1971-2000 van 3,4 °C. Het KNMI spreekt landelijk van een zachte maand met een gemiddelde maandtemperatuur van ca. 4,9 °C tegen een langjarig gemiddelde van 3,7 °C …

De spreekwoordelijke donkere dagen voor de Kerst waren ook dit jaar weer donker, grijs en vooral nat. In totaal viel er in december 133 mm neerslag in ons tuintje tegen normaal over de periode 1971-2000 ca. 74 mm. Bij het KNMI in De Bilt viel in de afgelopen maand 147 mm tegen normaal zo’n 77 mm. Nadat het Woudagemaal in Lemmer -het grootste nog werkende stoomgemaal ter wereld- in januari moest worden opgestart om overstromingen in Fryslân te voorkomen, werd het gemaal in de laatste week van december opnieuw onder stoom gebracht …

Ook rond de jaarwisseling was het grijs en nat. Een vergelijking met begin 2012 dringt zich op … Na een erg natte en zachte december en januari, volgde toen een extreem koude eerste helft van februari, die zelfs heel even hoop gaf op een Elfstedentocht. Zo snel als de winter toen binnenviel, zo snel verliet hij ons echter ook weer. Wie weet wat de tweede helft van januari en de maand februari ditmaal voor ons in petto hebben. We moeten de moed er maar wat in zien te houden, laten we maar hopen dat er ook nu nog wat winter aan de horizon gloort …

Eigenlijk zou ik op deze donkere en regenachtige dag gewoon niets anders moeten doen dan nagenieten van alle lof die jullie me gisteren hebben toegezwaaid naar aanleiding van deel 1 van “De lange witte winter”. Dank daarvoor, maar het is met zo’n serie echter als met de welbekende zwaluwen: één zwaluw maakt nog geen zomer, een mooi eerste deel van een videoserie zegt nog niets over het geheel. En dus ga ik maar gewoon met mijn dagelijks bezigheid: bloggen.

Nu de winter ons eerst weer even de rug heeft toegekeerd, kan ik deze dag maar beter gebruiken om nog even kort terug te blikken op de herfst. We hadden eigenlijk helemaal geen verkeerde herfst dit jaar. Zo warm als vorig jaar, toen de gemiddelde temperatuur in de herfst uitkwam op 10,8 °C, werd het in de afgelopen drie maanden niet, maar met 10,1 °C lag de gemiddelde temperatuur toch nog 0,3 °C boven het langjarig gemiddelde over de periode 1971-2000 …

September ging relatief warm van start. Over de eerste tien dagen van de maand kwam de gemiddelde maximumtemperatuur in ons tuintje uit op 21,5 °C. Zondag 9 september kon ik met 27,2 °C nog een laatste zomerse dag (maximumtemperatuur van 25,0 °C of hoger) noteren. In het oosten en zuidoosten van het land liep het kwik die dag op tot bijna tropische waarden (30,0°C of meer). Later in september werd het wat koeler, maar de gemiddelde temperatuur kwam met 14,0 °C toch nog net 0,3 °C boven het langjarig gemiddelde over de periode 1971-2000 uit …

Ook in oktober en november weken de temperaturen nauwelijks af van de langjarig gemiddelden. Bij het KNMI in De Bilt is de gemiddelde temperatuur in de afgelopen herfst uitgekomen op 10,5 °C tegen 10,2 °C normaal over de periode 1971-2000. In ons tuintje ben ik uitgekomen op een gemiddelde temperatuur van 10,1 °C …

September en november waren met respectievelijk 62 en 60 mm aan de droge kant, maar dat werd meer dan volledig gecompenseerd door een druipnatte oktober, toen er 128 mm regen in ons tuintje neerdaalde. Vooral in de eerste helft van de maand trokken er regelmatig felle buien over Fryslân …

Het KNMI spreekt landelijk van een droge herfst met gemiddeld over het land 215 mm neerslag tegen 243 mm normaal. De verschillen over het land waren echter groot: Terschelling kreeg 307 mm, het Limburgse Ell 139 mm. In ons tuintje heb ik in totaal 250 mm neerslag afgetapt, tegen normaal ca. 231 mm …

Op 24 september beleefde ons land de eerste herfststorm met aan de kust een uurgemiddelde van windkracht negen. Ook op 5 oktober en 25 november werd deze windkracht bereikt, maar het was bepaald niet allemaal kommer en kwel in de herfst van 2012. In tegendeel zelfs, want na de natte oktober volgde in onze regio een droge en rustige november, waarin er veel te genieten viel aan mooie herfstkleuren en subtiele zonneharpen …

Nu maar hopen dat op een fotogenieke herfst een mooie en koude winter volgt. Het ziet ernaar uit dat het na vandaag weer wat kouder wordt, maar een langere periode met koud winterweer lijkt er op korte termijn niet in te zitten. We zouden zomaar eens echt donkere en herfstachtige aanloop naar de Kerst kunnen krijgen …