Lichtlijnig

Na de lange witte winter had ik me verheugd op een warm en vrolijk voorjaar, maar dat valt tot nu toe bar tegen. In maart en april was het weliswaar iets warmer en droger dan gemiddeld, maar echt aangenaam was het met uitzondering van enkele dagen allerminst …

De eerste week van mei is met een gemiddelde temperatuur van 7,1 ºC (normaal is dat ca. 12 ºC)  en 32 mm neerslag ronduit koud en nat verlopen …

Volgens het KNMI ziet het er ook voor de komende week helaas nog niet echt rooskleurig uit, en ook mijn glazen bol stelt nog geen echte weersverbetering in het vooruitzicht …

Enfin, we zullen het ermee moeten doen.
Maak er een mooi weekend van, en probeer warm en droog te blijven!

Vorig jaar begon ik mijn overzicht van de winter van 2008-2009 met: “De winter van 2008-2009 gaat de boeken in als de koudste winter in twaalf jaar. Maar was die winter eigenlijk wel zo bijzonder?”

De gemiddelde temperatuur over de drie wintermaanden kwam toen landelijk uit op 2,2 °C tegen 3,3 °C normaal. In ons tuintje kwam ik toen uit op 1,7 °C tegen normaal 2,6 °C. Nu een jaar later de meteorologische winter van 2009-2010 achter ons ligt, kunnen we stellen dat de winter van 2008-2009 eigenlijk helemaal niet zo bijzonder was. In afgelopen winter is de gemiddelde temperatuur in ons tuintje uitgekomen op -0,4 °C. Bij het KNMI in de Bilt was de gemiddelde temperatuur 1,1 °C …

In fotografisch opzicht begon de winter op 1 december 2009 met een topdag. Bij het Nannewiid was ik samen met Johan getuige van een bijzondere zonsondergang, waarbij de kleur blauw de boventoon voerde, het blauwe uur …

Tot half december bleef de temperatuur ruim boven het langjarig gemiddelde, maar daar kwam verandering in onder invloed van een sterk hogedrukgebied ten noorden van ons land. Vanaf 14 december regeerde Koning Winter met tempraturen die voortdurend ruim onder het langjarig gemiddelde lagen …

In ons tuintje heb ik 68vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C) kunnen noteren, tegen normaal ca. 40. Zeven maal kwam het tot strenge vorst (normaal 4) en ik heb 31 ijsdagen (maximumtemperatuur lager dan 0,0 °C) geteld, normaal zijn dat er ca. 11 …

Landelijk waren de verschillen weer groot in ons kleine landje. Van noordoost naar zuidwest liepen de gemiddelde temperaturen op de KNMI-stations uiteen van – 0,2 °C in Eelde tot 2,4 °C in Vlissingen …

Resumerend kan worden gesteld dat de winter van 2009-2010 de koudste was in 14 jaar. Zo ver gaat mijn meetreeks nog niet terug, maar het is in ons tuintje toch wel duidelijk de koudste winter sinds 2003 …

Ondanks alle kou was het geen ouderwetse schaatswinter. Vooral in het noorden gooide sneeuwval regelmatig roet in het eten. In de ochtend van 17 december konden we een eerst pak sneeuw van bijna 40 cm verwelkomen …

Daarna kregen we nog een aantal zeer sneeuwrijke dagen, waaronder 20 december met ruim 10 cm sneeuw en een sneeuwjacht in het weekend van 9 en 10 januari, die plaatselijk sneeuwduinen van een meter deed ontstaan. Gemiddeld werden er over het land 42 dagen met een sneeuwdek geteld. Het langjarig gemiddelde bedraagt 13 sneeuwdekdagen. In het noordoosten van het land lag er plaatselijk zelfs op 55 dagen sneeuw. Een dergelijk groot aantal sneeuwdekdagen was in meer dan 30 jaar, sinds de winter van 1979, niet meer voorgekomen. In ons tuintje was het laatste restje sneeuw pas na 69 dagen verdwenen …

Ik had de schaatsers graag wat meer ijspret gegund, maar voor mij als amateurfotograaf was het met alle sneeuw een geweldige winter. Onlangs hoorde ik een weblogger verzuchten dat ze nog nooit zo weinig had gefotografeerd als in de afgelopen winter. Voor mij was het omgekeerde het geval. Ik heb mijn foto’s niet geteld, maar dat zijn er over de periode december – februari naar schatting 2200, en daar komen dan nog de video-opnamen bij. De meest bijzondere video-opname is voor mijn gevoel wel die van de poolsneeuw op 8 januari …

Intussen heb ik het grootste deel van mijn foto- en videomateriaal van de afgelopen winter onder de titel “De lange witte winter” verwerkt tot een inmiddels 16-delige serie films, die ieder 8 tot 10 minuten duren. De beelden laten zich ook nu weer wonderwel combineren met – deels speciaal voor de winter gecomponeerde – muziek van Johan. Misschien zet ik deze serie nog wel eens op YouTube, zodat een ieder daar t.z.t. van mee kan genieten …

En intussen gaat de astronomische winter gewoon door waar de meteorlogische winter was gestopt, met lichte vorst en af en toe wat lichte (natte) sneeuw …
Als we Piet Paulusma mogen geloven, dan laat het aangename voorjaarsweer nog even op zich wachten: “De echte lente laat door de koude start nog even op zich wachten. In de tweede helft van maart of eind maart verwacht ik de overgang naar lentetemperaturen. Ik verwacht vervolgens dat april wisselvallig zal verlopen, maar wel aan de warme kant en mei kan ook een te warme maand worden met flink wat zon.”

Februari was de derde koude wintermaand op rij. Aan het begin van de maand lagen de temperaturen nog rond de normale waarden, maar vanaf 8 februari werd het echt koud. Onder invloed van een hogedrukgebied ten noordwesten van ons land werd koude lucht aangevoerd vanuit het oosten. In ons tuintje heb ik  van 8 t/m 17 februari acht ijsdagen op rij kunnen noteren. De maximumtemperaturen lagen in die periode tussen -0,2 °C en -4,7 ºC. In de nachtelijke uren was er veelal sprake van lichte of matige vorst. Strenge vorst heeft zich in februari in ons tuintje net niet meer voorgedaan. De gemiddelde temperatuur is in ons  tuintje februari uitgekomen op 0,1 ºC, tegen een normaal gemiddelde van ongeveer 2,3 ºC …

Februari telde  8 ijsdagen, dagen waarop de maximumtemperatuur niet boven het vriespunt uit steeg, normaal zijn dat er ongeveer vier. Verder heb ik in februari 21 vorstdagen (dagen met een minimumtemperatuur lager dan 0,0 ºC) geteld, normaal zijn dat er ongeveer 14. Zeven maal ging het daarbij om matige vorst (tussen -5,0 ºC en -10,0 ºC) en 14 maal was er sprake van lichte vorst (tot -5,0 ºC).

Geheel in de lijn van deze winter was ook februari, behalve een koude maand, een witte maand. Normaal valt er in ons tuintje in februari gemiddel zo’n 44 mm neerslag. Dit jaar ben ik uitgekomen op 78 mm, en dat viel voor een belangrijk deel als sneeuw …

De laatste sneeuw dwarrelde in de nacht van 23 op 24 februari in ons tuintje neer. Een dag later was ons tuintje voor het eerst dit jaar na 70 dagen helemaal vrij van sneeuw. Of dat ook echt de laatste sneeuw van deze winter is geweest, dat is nog maar de vraag. Aan de meteorologische winter is op 1 maart een eind gekomen, maar de astronomische winter sputtert nog wat na. Het zou best eens kunnen, dat er aan het eind van de week nog weer eens wat sneeuw gaat vallen …

Eerlijk gezegd had ik me voorgenomen om pas weer in de spiegel van de kapper te kijken als we de winter achter de rug zouden hebben, maar toen ik eind vorige week een blik in onze eigen spiegel wierp, leek me dat bij nader inzien toch niet zo’n goed plan. Vorst, sneeuw en dooi dansen al vanaf half december om elkaar heen. Die dans werd vandaag voortgezet met een vers sneeuwdek. Het kan nog best een week of drie duren voordat deze dans voorgoed ten eind loopt, tegen die tijd zal de kapper waarschijnlijk een heggeschaar nodig hebben om mijn warbos weer enigszins in model te krijgen. Dat was voldoende reden om toch maar een afspraak voor vandaag te maken …

Dat uitgerekend vandaag onder waarlijk barre omstandigheden het NK marathon op natuurijs zou worden verreden op het Zuidlaardermeer, dat wist ik toen nog niet. En dus restte me niets anders dan de auto sneeuwvrij te maken en op pad te gaan, nadat ik voor Omrop Fryslân TV de finish van de vrouwen en de start van de mannen had gezien.

Na een vlotte, maar degelijke knipbeurt had ik nog wel even tijd om voor de derde maal deze week even naar het Opeinde kanaal te rijden. Daar zwemmen de laatste tijd een paar prachtige wintergasten rond, die ik graag op de foto wil hebben. Tot dusver heb ik echter nog geen succes gehad. Zondagmiddag heb ik er weliswaar een paar op de foto gekregen, maar ik was niet tevreden over het resultaat. Gistermiddag was ik daar in de barre open vlakte helemaal kansloos, en dus moest er nog een derde poging volgen …

Terwijl ik in noordelijke richting langs het kanaal reed, zag ik bij het viaduct in de Wâldwei een paar vogels dobberen die aan het signalement van de door mij gezochte exemplaren voldeden. Vlak voorbij het viaduct zette ik de auto aan de kant van de weg. Tijdens het uitstappen zag ik een viertal ganzen naderen, die ik nog net van achteren kon vastleggen. Daarna liep ik terug naar het viaduct om post te vatten tegen één van de pilaren. Toen ik na een tijdje eens voorzichtig om de pilaar heen gluurde, zag ik tot mijn afschuw dat mijn doelwit zich had omgedraaid en intussen alweer een stuk zuidelijker zwom …

Er kwamen echter wel een paar andere watervogels bij me in de buurt: kuifeenden …

Een van de mannetjes dook op een bepaald moment op met iets in zijn snavel …

Het leek me een schelpdier te zijn, dat eigenlijk net iets te groot en te stevig was …

Het kostte duidelijk moeite om deze lunch te kraken …

Als om duidelijk te maken dat het weliswaar een hele hap was, maar dat het toch echt zijn hap was en dat hij niet van plan was om die met wie dan ook te delen, zwom hij steeds rusteloos heen en weer …

Zelf begon ik intussen ook wat rusteloos te worden. Rusteloos en koud … daarom ben ik eerst maar in de auto gestapt om nog eens een stukje verderop te kijken. De resultaten daarvan zal ik morgen presenteren.

Volgens het KNMI is de gemiddelde jaartemperatuur in De Bilt uitgekomen op 10,5 °C tegen 9,8 °C normaal. In ons tuintje ben ik uitgekomen op 9,8 °C tegen ca. 9,1 °C normaal*. Daarmee was 2009 voor het KNMI het dertiende warme jaar op rij. Omdat ik pas in 2003 ben begonnen met het vastleggen van de dagelijkse weercijfertjes, was het in ons tuintje de zevende warme zomer op rij. Over de periode 2003-2009 was het in ons tuintje met gemiddeld 10,3 °C  ongeveer 1,2 °C warmer dan het langjarig gemiddelde over 1971-2000 …

Dat 2009 warm zou worden, was aan het begin van het jaar niet te merken, want het jaar begon koud. Voor het eerst sinds jaren was er weer eens sprake van een ouderwets koude winter. Hoewel van echt winterweer eigenlijk alleen sprake was in de periode van de Kerst tot half januari, werd de winter van 2008-2009 met een gemiddelde temperatuur van 2,2 °C in De Bilt (normaal 3,3 °C) en 1,7 °C in ons tuintje (normaal ca. 2,6°C) de koudste winter in twaalf jaar …

De firma Zandrstra en andere schaatsfabrikanten deden eindelijk weer eens goede zaken. In het weekend van 10 en 11 januari ging jong en oud onder andere in de Jandurkspolder bij Earnewâld (waar overigens ook gisteren weer een tocht kon worden gereden) het ijs op …

Na een grijze februarimaand volgde een uitzonderlijk warm voorjaar. Vooral de hoge temperatuur in april ( in ons tuintje 11,9 °C, tegen normaal ca. 7,5 °C) was opvallend. Volgens het KNMI was het op één na warmste april sinds het begin van de metingen in 1706. De lente was uiteindelijk de op één na zachtste van de laatste eeuw. Tot december was ook de rest van het jaar iedere maand te warm. Een tweede uitschieter in dat opzicht was de maand november met in ons tuintje 8,5 °C tegen normaal ca. 6,2 °C …

Zonder dat zich perioden van uitzonderlijke hitte voordeden, ging ook de zomer als warm de boeken in. In De Bilt kwam de gemiddelde zomertemperatuur uit op 17,4 °C (normaal 16,6 °C), in ons tuintje ben ik uitgekomen op 16,7 °C (normaal ca. 15,8 °C). Opvallend is dat we hier in het noorden relatief weinig echt zomerse dagen met een temperatuur van 25 °C of meer hebben gehad, maar dat het aantal dagen met temperaturen tussen de 20 °C en 25 °C wel erg groot was. Dat laatste bevalt me wel, want ik voel me het best bij temperaturen zo tussen de 20 °C en 23 °C. Ik heb dan ook een prima zomer gehad …

Op mijn verjaardag werd ik getracteerd op de enige tropische dag die we in 2009 hebben gehad. Op het vaste plekje in de schaduw reikte het kwik op 20 augustus in ons tuintje tot 33,1 °C, op het terras was het rond 17:00 uur nog steeds 39 °C. Dat was mij wat te warm, daarom hebben we getracht een koel plekje te vinden aan het Wad. Omdat de 30 graden ook daar ruim werd overschreden, was zelfs op de zeedijk geen verkoeling te vinden …

Volgens het KNMI was 2009 met 738 mm neerslag, tegen normaal 797 mm, landelijk aan de droge kant. In ons tuintje heb ik een andere ervaring, daar viel ca. 849 mm tegen normaal rond de 770 mm. Vooral juli was met 133 mm tegen normaal ca. 70 mm een erg natte maand …

Bewolking en regen vormdengelukkig geen spelbrekers voor het zien van NLC’s of lichtende nachtwolken. In de periode van 17 juni t/m 15 juli heb ik dat prachtige fenomeen negen keer mogen aanschouwen en fotograferen. Sinds ik in de zomer van 2005 in de ban van dit verschijnsel ben geraakt, heb ik in één jaar niet zoveel zulke mooie lichtende nachtwolken gezien. Voor mij persoonlijk vormde de prachtige display van 25 juni boven It Eilân het hoogtepunt …

De uitsmijter van het jaar werd gevormd door een dik pak sneeuw. Op de ochtend van 17 december werden we wakker in een witte wereld. Alles ging schuil onder een dikke laag sneeuw die in de loop van de dag aangroeide tot ca. 40 centimeter. Omdat er in de dagen daarna nog meer sneeuw viel, lag er uiteindelijk op 20 december een half metertje sneeuw in ons tuintje. Het gevolg was dat we, ondanks het feit dat vanaf 25 december tijdelijk de dooi intrad, voor het eerst sinds 1981 weer eens een Witte Kerst hadden …

Tot slot nog wat ditjes en datjes op een rij:

• de laagste temperatuur in ons tuintje: -10,7 °C op 19 december
• de laagste temperatuur landelijk: -20,8 °C 6 januari, KNMI-station Ell (Limburg)
• de hoogste temperatuur in ons tuintje: 33,1 °C op 20 augustus
• de hoogste temperatuur landelijk: 37,0 °C op 20 augustus, opnieuw KNMI-station Ell (Limburg)
• de natste dag in ons tuintje: 25 mm op 26 mei
• de witste dag in ons tuintje: ca. 40 sneeuw op 17 december
• de laagste barometerstand: 966,1 hPa op 23 januari
• de hoogste barometerstand: 1041,4 hPa op 29 mei
• van 17 juni t/m 15 juli negen nachten met lichtende nachtwolken

En heel opvallend:

• in ons tuintje viel op 16 juni 3 mm regen, in Lippenhuizen (hemelsbreed ca. 7,7 km naar het zuiden ) viel 32 mm!

* Voor alle duidelijkheid: voor de waarnemingen in ons tuintje gebruik ik een niet-geijkt weerstation en dito regenmeter. Aangezien de temperaturen die door mijn weerstation worden vastgelegd over het algemeen aardig tussen die van de KNMI-stations Leeuwarden en Eelde zitten, denk ik dat het toch een tamelijk reëel beeld geeft.