Lichtlijnig

Nu het voorjaar zijn intrede heeft gedaan, is het hoog tijd om het weerbeeld van de afgelopen winter nog eens even te schetsen. Daar ben ik overigens vrij snel mee klaar, want het was geen winter die lang in het geheugen zal blijven hangen.

De winter begon zo mooi, met een lange vorstperiode die rond 24 november begon. December was met een gemiddelde temperatuur van -2,6 ºC in ons tuintje de koudste wintermaand in 40 jaar, maar na de jaarwisseling ging de winter echter als een nachtkaars uit. Zowel januari als februari waren relatief zacht …

Door de extreme kou in december gaat de winter van 2010-2011 toch nog de boeken in als een koude winter. In ons tuintje ben ik uitgekomen op een gemiddelde temperatuur van 1,0 ºC, tegen normaal ca. 2,6 ºC. Het KNMI in De Bilt kwam uit op een gemiddelde temperatuur van 2,3 graden, tegen 3,3 ºC normaal. De afgelopen winter telde in ons tuintje 56 vorstdagen, waarvan 29 in december. Een vorstdag is een dag met een minimumtemperatuur onder nul. Het kwam slechts eenmaal tot strenge vorst, en de winter telde 20 ijsdagen, waarvan 19 in december. Op een ijsdag blijft het de hele dag vriezen …

Het temperatuurverloop zag er in ons tuintje als volgt uit:

Toch even vergelijken met de lange witte winter van 2009-2010:

In het rijtje van de winters van 2003 tot en met 2011 staat de winter van 2010-2011 op een mooie tweede plaats …

Behalve relatief koud, was de winter met landelijk gemiddeld 165 mm tegen 194 mm ook tamelijk droog. Maastricht was het natste KNMI-station, met 216 mm tegen 181 mm normaal. In De Bilt werd 193 mm afgetapt, vrijwel de normale hoeveelheid van 191 mm. In ons tuintje heb ik slechts 125 mm afgetapt, tegen normaal ca. 185 mm …

Hoe droog de winter hier in het noordoosten was, is goed te zien in de grafiek van de neerslagcijfers in de winters van 2003 tot en met 2011:

In december viel de neerslag eigenlijk alleen in de vorm van sneeuw. Daardoor lag er in grote delen van het land in december op vrijwel alle dagen een sneeuwdek. Op vrijdag 17 december viel met name in de Randstad en Zeeland ca. 5 tot 20 cm sneeuw. Die sneeuwval leidde tot een verkeersinfarct op het spoor, op de weg en in de luchtvaart. De dagen daarna groeide het sneeuwdek in het westen en midden van het land op veel plaatsen verder aan. Op 23 en 24 december sneeuwde het langdurig in het zuidoostelijk deel van het land.

In Fryslân kwamen we er in tegenstelling tot de lange witte winter van 2009-2010 goed vanaf wat de sneeuw betreft. Veel meer dan een sfeervol laagje lag er over het algemeen niet. Dat zorgde er in combinatie met de vrieskou voor, dat het beste schaatsijs deze winter in het noorden en oosten te vinden was. Onder andere in De Deelen, in de Jan Durkspolder en op de Leijen werden in december schaatstochten georganiseerd. Daarom sluit ik dit overzicht af met een foto van een aantal schaatsers op de Leijen, die ik op 28 december heb gemaakt. De foto is bewerkt op de iPad …

De herfst begon rustig met een wat koele septembermaand. De gemiddelde temperatuur lag in september met 13,2 ºC een halve graad onder het langjarig gemiddelde van 13,7 ºC. Oktober begon met een heerlijke nazomerse periode, in de eerste decade kwam de gemiddelde temperatuur uit op 14,6 ºC. Daarna volgde een koude periode, waardoor de gemiddelde temperatuur uiteindelijk uitkwam op 10,1 ºC, tegen normaal 9,9 ºC. Op 17 oktober kon ik de eerste nachtvorst noteren. In november bleven de temperaturen lange tijd op en neer golven, maar vanaf de 21e werd een dalende lijn ingezet. De gemiddelde temperatuur kwam in november uit op 4,9 ºC, tegen normaal ca. 5,8 ºC …

De gemiddelde temperatuur kwam in de herfst van 2010 in ons tuintje uit op 9,4 ºC, tegen normaal ca. 9,8 ºC. Bij het KNMI in De Bilt kwam de gemiddelde temperatuur uit op 9,9 ºC tegen een langjarig gemiddelde van 10,2 ºC. Het aantal warme dagen (20 ºC of hoger) bleef beperkt tot 5, waar dat er normaal ca 8 zijn. Bijzonder was dat de maximum temperaturen op laatste vier dagen van de maand onder het vriespunt bleven, echte ijsdagen dus …

Behalve rustige, zonnige dagen kende ook de herfst van 2010 de nodige regenachtige en buiïge dagen. Topper was in dat opzicht 14 september, toen ons tuintje op één dag 37 mm te verwerken kreeg …

Landelijk viel in de herfst van 2010 ongeveer de normale hoeveelheid neerslag: 241 mm tegen een langjarig gemiddelde van 235 mm. Dankzij de natte septembermaand was het in ons tuintje aan de natte kant: 270 mm tegen normaal ca. 231 mm …

Mogelijk als gevolg van de natte zomer gaat 2010 de boeken in als een zeer rijk paddenstoelenjaar. Er waren niet alleen veel paddenstoelen, er kwamen ook bijzondere soorten tevoorschijn. Zelf heb ik dit jaar veel minder paddenstoelen gefotografeerd dan voorgaande jaren, maar in dit overzicht mogen ze toch niet ontbreken …

Wat ook niet mag ontbreken, is een foto die de kou aan het eind van de meteorologische herfst laat zien: sneeuw en ijs op de dobbe in het Weinterper Skar op 30 november:

November kende een zacht begin, in de eerste week van de maand kwam de gemiddelde temperatuur uit op 9,5 ºC. Het was ook nat in die eerste week, in ons tuintje viel in die periode 31 mm regen, bijna de helft van wat er in de hele maand viel. De buienluchten leverden regelmatig fraaie plaatjes op …

Daarna volgde een wisselvallige periode, waarin de temperaturen daalden naar normale waarden voor de tijd van het jaar. Vanaf 21 november zette de temperatuur een dalende lijn in en gingen we de winter in. In ons tuintje resulteerde dat in 9 vorstdagen (minimumtemperaturen onder 0 ºC) en 4 ijsdagen (maximumtemperaturen onder 0 ºC). De laagste temperatuur van -6,6 ºC werd bereikt op 27 november. Uiteindelijk kwam de gemiddelde temperatuur in ons tuintje uit op 4,9 ºC, tegen normaal ca. 5,8 ºC (over de periode 1971-2000) …

Behalve in de eerste week was het vooral op 11 en 14 november een natte boel. Een echte zware novemberstorm is ons bespaard gebleven, maar stormachtig was het wel op 11 en 12 november. Aan zee stond af en toe een storm, kracht negen, en in de kustprovincies kwamen windstoten voor van ca. 75 tot ruim 100 km/uur. Op de Leijen verschenen de eerste schuimkopjes. In totaal viel er in ons tuintje 74 mm neerslag, tegen normaal ca. 80 mm. Bij ons is november relatief droog verlopen, maar dat was in het zuiden wel even anders, daar werd gemiddeld 90 tot 150 mm afgetapt. Op 26 november werden we verrast met de eerste sneeuw. Bij ons bleef dat beperkt tot een centimetertje, terwijl er elders in het land tot een centimeter of vijf viel…

Ondanks het feit dat oktober en november hier in de omgeving niet extreem nat waren, hadden veel boeren het moeilijk met de oogst dit jaar. De maïsoogst werd deels met rupsvoertuigen van het land gehaald, en ook de aardappelrooiers hadden het vaak niet gemakkelijk. Tussen Luxwoude en Langezwaag kon de aardappeloogst op 22 november net op tijd binnen worden gehaald …

Vaak heb ik moeite om de meestal saaie, grijze en grauwe novembermaand door te komen. Hoewel het bepaald geen zomerse november was, ben ik er dit jaar redelijk makkelijk doorheen gerold. Daar zal het winterweer van de laatste week vast niet helemaal vreemd aan zijn, want hoewel mijn lijf steeds minder goed tegen de kou kan, ben ik toch nog steeds wel een kind van de winter. Maar eerlijk is eerlijk: op deze eerste dag van de meteorologische winter blijf ik toch maar binnen, want aan gevoelstemperaturen van -15 tot -20 ºC ben ik echt nog niet toe …

Vorig jaar begon ik mijn overzicht van de winter van 2008-2009 met: “De winter van 2008-2009 gaat de boeken in als de koudste winter in twaalf jaar. Maar was die winter eigenlijk wel zo bijzonder?”

De gemiddelde temperatuur over de drie wintermaanden kwam toen landelijk uit op 2,2 °C tegen 3,3 °C normaal. In ons tuintje kwam ik toen uit op 1,7 °C tegen normaal 2,6 °C. Nu een jaar later de meteorologische winter van 2009-2010 achter ons ligt, kunnen we stellen dat de winter van 2008-2009 eigenlijk helemaal niet zo bijzonder was. In afgelopen winter is de gemiddelde temperatuur in ons tuintje uitgekomen op -0,4 °C. Bij het KNMI in de Bilt was de gemiddelde temperatuur 1,1 °C …

In fotografisch opzicht begon de winter op 1 december 2009 met een topdag. Bij het Nannewiid was ik samen met Johan getuige van een bijzondere zonsondergang, waarbij de kleur blauw de boventoon voerde, het blauwe uur …

Tot half december bleef de temperatuur ruim boven het langjarig gemiddelde, maar daar kwam verandering in onder invloed van een sterk hogedrukgebied ten noorden van ons land. Vanaf 14 december regeerde Koning Winter met tempraturen die voortdurend ruim onder het langjarig gemiddelde lagen …

In ons tuintje heb ik 68vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C) kunnen noteren, tegen normaal ca. 40. Zeven maal kwam het tot strenge vorst (normaal 4) en ik heb 31 ijsdagen (maximumtemperatuur lager dan 0,0 °C) geteld, normaal zijn dat er ca. 11 …

Landelijk waren de verschillen weer groot in ons kleine landje. Van noordoost naar zuidwest liepen de gemiddelde temperaturen op de KNMI-stations uiteen van – 0,2 °C in Eelde tot 2,4 °C in Vlissingen …

Resumerend kan worden gesteld dat de winter van 2009-2010 de koudste was in 14 jaar. Zo ver gaat mijn meetreeks nog niet terug, maar het is in ons tuintje toch wel duidelijk de koudste winter sinds 2003 …

Ondanks alle kou was het geen ouderwetse schaatswinter. Vooral in het noorden gooide sneeuwval regelmatig roet in het eten. In de ochtend van 17 december konden we een eerst pak sneeuw van bijna 40 cm verwelkomen …

Daarna kregen we nog een aantal zeer sneeuwrijke dagen, waaronder 20 december met ruim 10 cm sneeuw en een sneeuwjacht in het weekend van 9 en 10 januari, die plaatselijk sneeuwduinen van een meter deed ontstaan. Gemiddeld werden er over het land 42 dagen met een sneeuwdek geteld. Het langjarig gemiddelde bedraagt 13 sneeuwdekdagen. In het noordoosten van het land lag er plaatselijk zelfs op 55 dagen sneeuw. Een dergelijk groot aantal sneeuwdekdagen was in meer dan 30 jaar, sinds de winter van 1979, niet meer voorgekomen. In ons tuintje was het laatste restje sneeuw pas na 69 dagen verdwenen …

Ik had de schaatsers graag wat meer ijspret gegund, maar voor mij als amateurfotograaf was het met alle sneeuw een geweldige winter. Onlangs hoorde ik een weblogger verzuchten dat ze nog nooit zo weinig had gefotografeerd als in de afgelopen winter. Voor mij was het omgekeerde het geval. Ik heb mijn foto’s niet geteld, maar dat zijn er over de periode december – februari naar schatting 2200, en daar komen dan nog de video-opnamen bij. De meest bijzondere video-opname is voor mijn gevoel wel die van de poolsneeuw op 8 januari …

Intussen heb ik het grootste deel van mijn foto- en videomateriaal van de afgelopen winter onder de titel “De lange witte winter” verwerkt tot een inmiddels 16-delige serie films, die ieder 8 tot 10 minuten duren. De beelden laten zich ook nu weer wonderwel combineren met – deels speciaal voor de winter gecomponeerde – muziek van Johan. Misschien zet ik deze serie nog wel eens op YouTube, zodat een ieder daar t.z.t. van mee kan genieten …

En intussen gaat de astronomische winter gewoon door waar de meteorlogische winter was gestopt, met lichte vorst en af en toe wat lichte (natte) sneeuw …
Als we Piet Paulusma mogen geloven, dan laat het aangename voorjaarsweer nog even op zich wachten: “De echte lente laat door de koude start nog even op zich wachten. In de tweede helft van maart of eind maart verwacht ik de overgang naar lentetemperaturen. Ik verwacht vervolgens dat april wisselvallig zal verlopen, maar wel aan de warme kant en mei kan ook een te warme maand worden met flink wat zon.”

Eindelijk beleven weer eens een echte winter. Na een koude december, waarin de gemiddelde temperatuur in ons tuintje uitkwam op 1,0 ºC (normaal 3,4 ºC), volgde een nog koudere januari. Bij het KNMI in De Bilt is de gemiddelde temperatuur in januari uitgekomen op -0,5 ºC (normaal 2,2 ºC). Hier in het noorden was het nog een stuk kouder. In ons tuintje ben ik uitgekomen op -2,2 ºC tegen normaal 2,2 ºC …

In ons tuintje heb ik 29 vorstdagen kunnen noteren (minimumtemperatuur lager dan 0,0 ºC), normaal zijn dat er ca. 13. Zesmaal kon ik strenge vorst noteren, terwijl dat volgens het langjarig gemiddelde over de periode 1971-2000 normaal tweemaal het geval is. Januari telde 14 ijsdagen (dagen waarop de maximumtemperatuur niet boven het vriespunt komt), terwijl dat er normaal ongeveer 5 zijn …

De laagste temperatuur was in ons tuintje -12,2 ºC op 8 januari. Omdat de lucht boven ons land op die dag extreem koud was, kon ik ‘s ochtends rond 11 uur een korte video-opname maken van een in onze regionen zeldzaam verschijnsels: poolsneeuw.

Het gevolg van al deze kou was dat er aan het eind van de eerste week van het nieuwe jaar o.a. in de Jandurkspolder weer geschaatst kon worden. Grote toertochten konden er in Fryslân helaas nog niet worden uitgezet, omdat het behalve koud vooral ook wit was. Vooral op 2 januari en in het weekend van 9 en 10 januari viel er weer veel sneeuw. In dat laatste weekend trok er een sneeuwjacht over het noorden van het land, waardaar sneeuwduinen van een meter hoog werden gevormd en sloten en vaarten vol sneeuw waaiden …

Ondanks de grote hoeveelheden sneeuw zal januari toch als een relatief droge maand de boeken in gaan. Gemiddeld viel er over ons land ca. 41 mm tegen normaal ca. 69 mm. In ons tuintje viel ongeveer 51 mm neerslag. Omdat op 28 januari de dooi tijdelijk intrad, viel de neerslag eind januari vooral in de vorm van regen en natte sneeuw …

Na een gematigde aanloop laat februari zich inmiddels ook van zijn beste winterse kant zien. Gisteravond is er opnieuw koude lucht over ons land uitgestroomd, wat afgelopen nacht resulteerde in een minimumtemperatuur van -8,2 ºC. Op dit moment (14:00 uur) vriest het hier met -5,6 ºC nog steeds matig. Volgens de tiendaagse prognose van het KNMI lijkt het voorlopig koud te blijven, maar ook nu dreigt sneeuw in de tweede helft van de week weer roet in het eten te gooien. Voorlopig ziet het er naar uit dat we de vogels de komende tijd maar wat moeten blijven bijvoeren. En verder wachten we het maar weer af …