Lichtlijnig

Zo, de kerstvakantie is voorbij, Aafje is weer aan het werk, en dus kan ook hier het leven zijn normale ritme weer hernemen. Laat ik eens beginnen met een korte terugblik op het weer in december. Eigenlijk kan ik daar snel klaar mee zijn: december was zacht, nat en somber. Ik heb in december slechts 4 zonnige dagen kunnen noteren. Op één van die dagen heb ik op 12 december een prachtige fotokuier gemaakt naar de nieuwe uitkijktoren “Romsicht” in de Jan Durkspolder …

Op verreweg de meeste dagen was het grijs en triest in december. Dat wil echter geenszins zeggen dat het koud was, integendeel: in ons tuintje ben ik uitgekomen op een gemiddelde temperatuur van 5,5 ºC. Daarmee is december ruim twee graden warmer dan het langjarig gemiddelde over de periode 1971-2000. Bij het KNMI in De Bilt lag de temperatuur zelfs 2,5 graden hoger dan het langjarig gemiddelde …

Normaal telt december hier gemiddeld ca. 12 vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C). In 2011 heb ik in december slechts 2 vorstdagen kunnen noteren, omdat het alleen op 10 en 19 december even heel licht heeft gevroren. Over ijsdagen (maximumtemperatuur lager dan 0,0 °C) hoeven we het niet eens te hebben. Normaal zijn dat er gemiddeld 3 in december, ditmaal hebben ze zich niet voorgedaan. Van ijsvorming was dan ook geen sprake, het water kon rustig blijven stromen. Nou ja, rustig … Bij één van de sluizen in de Tjonger zocht het water zich op 17 december al wild kolkend een weg door de bypass van de sluis …

Na een kurkdroge novembermaand, waarin in ons tuintje slechts een schamele 4 mm regen viel en waarin de scheepvaart problemen kreeg als gevolg van de lage waterstand, werd in december de basis gelegd voor het extreem hoge water in het noorden van het land in de eerste week van 2012. In december viel in ons tuintje 154 mm regen, tegen normaal ca. 74 mm …

Geen wonder dus dat het water kolkend zijn weg stroomafwaarts zocht …

Ik sluit af met een foto van de zonsondergang van 17 december bij de Leijen. Deze foto heeft alles in zich om december te verbeelden: een beetje zon, veel donkere wolken en als we nog even zouden kunnen wachten weer een dikke regenbui …

Na een prachtig najaar is de eerste week van de meteorologische winter ronduit herfstachtig verlopen. De verschillen kunnen weer niet groter zijn met de eerste decade van december 2010. Vorig jaar kwam de gemiddelde temperatuur over de eerste 10 dagen van december uit op -2,7 ºC en viel er ongeveer 27 mm neerslag in ons tuintje, voornamelijk in de vorm van sneeuw …

Een jaar geleden scharrelden de zwanen hun kostje noodgedwongen bijeen in mistige en bevroren weilanden, omdat veel sloten en vaarten al waren bedekt met een flinke ijsvloer waar hier en daar al een baan op was uitgezet …

Over de afgelopen tien dagen is de gemiddelde temperatuur hier uitgekomen op 5,1 ºC. Een stevige westelijke circulatie voerde met een stormachtige wind zware regen- en hagelbuien aan, die 84 mm neerslag in ons tuintje achterlieten …

Maar de zwanen varen er wel bij. Het koppeltje dat zich regelmatig laat zien in de omgeving van Poppenhuizen, dobberde gistermiddag genoeglijk in het zonnetje in een sloot rond …

Begin november maakten diverse media melding van een horrorwinter die ons te wachten stond. Het kan natuurlijk nog best een koude winter worden, waarin het mogelijk wordt om te schaatsen op natuurijs, maar voorlopig zit er nog geen kou in de lucht. De komende week staan er opnieuw een paar stormachtige dagen met veel wind en regen op het programma. De kans op een witte kerst -het zou de derde op rij zijn- lijkt me uiterst klein, maar de tijd zal het leren.

December 2010 gaat de boeken in als een zeeer koude maand. Bij het KNMI in De Bilt is de gemiddelde temperatuur in december uitgekomen op -1,1 ºC, tegen normaal 4,0 ºC. In ons tuintje ben ik uitgekomen op -2,6 ºC, tegen normaal ca. 3,4 ºC. We moeten ruim 40 jaar terug in de tijd om een koudere decembermaand tegen te komen, in december 1969 kwam de gemiddelde temperatuur in de Bilt uit op -1,4 ºC …

In ons tuintje heb ik 29 vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C) kunnen noteren, tegen 12 normaal. December telde in ons tuintje verder 19 ijsdagen (dagen waarop de maximumtemperatuur onder het vriespunt blijft steken), normaal zijn dat er ca. 3. Voor dergelijke uitzonderlijke hoge aantallen moeten we terug tot 1933. Ondanks deze opvallende cijfers heb ik geen extreem lage temperaturen kunnen noteren. De laagste temperatuur werd op 22 december bereikt: -10,2 °C. Verder bleef het beperkt tot lichte of matige vorst …

Met landelijk gemiddeld 47 mm neerslag, tegen 79 mm normaal, was december vrij droog. De neerslag viel in december vrijwel allemaal in de vorm van sneeuw, zodat een groot deel van het land in december schuil ging onder een wit tapijt. Vooral op 17, 23 en 24 decmber viel in grote delen van ons land een dik pak sneeuw, wat leidde tot chaotische taferelen op de weg en het spoor. In ons tuintje heb ik 49 mm opgevangen (normaal ca. 74 mm), bijna de helft daarvan viel in de dooiperiode rond 11 december in de vorm van regen en natte sneeuw …

In tegenstelling tot december 2009, toen we hier bijna een halve meter sneeuw te verwerken kregen, viel er in december 2010 in Fryslân betrekkelijk weinig sneeuw. Het scheelde maar weinig of we hadden in Drachten zelfs geen witte kerst gehad, maar er viel net op tijd nog een sfeervol laagje sneeuw. In combinatie met de lage temperaturen leverde het gebrek aan sneeuw hier in het noorden op uitgebreide schaal een mooie ijsvloer op. Vooral tijdens en vlak na de kerst konden er in het noorden op diverse plaatsen schaatstochten worden gereden. De eerste officële tocht was ook ditmaal weer de tocht door de Jan Durkspolder en op 26 december kon voor het eerst sinds 1997 de Deelentocht weer worden georganiseerd …

Van een Elfstedentocht kon echter nog lang geen sprake zijn, omdat er op grote delen van de route nog maar enkele centimeters ijs lag. Het ging helemaal mis toen weerman Harry Otten zich ermee ging bemoeien: “Als nou al die Friezen gewoon eens aan de gang gaan om dat ijs sneeuwvrij te maken, dan kunnen we op 28 december schaatsen.” Vanaf dat moment verloor de winter helaas zijn scherpe kantjes. Waar bemoeit zo’n man zich ook mee, er lag immers vrijwel geen sneeuw …

Nadat ik er op dinsdag 28 december samen met Johan nog een prachtige wandeling op het ijs had gemaakt terwijl er een bonte stoet schaatsers over het ijs trok, bood de ijsvloer op de Leijen op oudejaarsdag bij een temperatuur van ruim 4 graden boven nul een trieste aanblik. Als gevolg van de ingevallen dooi stond er water op het ijs en alleen een paar achtergelaten schoenen op de picknicktafel herinnerde nog aan betere schaatstijden. De vogels in ons tuintje waren echter wel blij met het verdwijnen van het ijs. Een merel en een paar mussen profiteerden oudejaarsdag van de dooi door een lekker bad te nemen …

Op dit moment zit de winter in een flinke dip, waarvan het eind voorlopig nog niet in zicht lijkt. Met ingang van vandaag is het vaarverbod, dat in december voor een groot deel van de provincie was afgekondigd, weer opgeheven. We zullen moeten afwachten of januari en februari nog wat serieus winterweer voor ons in petto hebben.

December kende duidelijk twee gezichten: de eerste helft van de maand was zacht en droog; de tweede helft van de maand was koud en winters wit. Het begon allemaal met een stralende eerste dag van de maand, die eindigde met een bijzondere ‘blauwe’ zonsondergang boven het Nannewiid …

De eerste twee weken van december verliepen vervolgens bewolkt, herfstachtig en zacht. De temperatuur lag gedurende de eerste helft van de maand ruim boven het gemiddelde, maar daarin kwam met de opbouw van een sterk hogedrukgebied ten noorden van ons land vanaf de 14e verandering. Met uitzondering van 26 en 27 december daalde de temperatuur dagelijks tot onder het vriespunt. Uiteindelijk heb ik 18 vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C) kunnen noteren, tegen 12 normaal. December telde in ons tuintje 9 ijsdagen, waarop de maximumtemperatuur onder het vriespunt bleef steken, normaal zijn dat er ca. drie. De laagste temperatuur werd op 19 december bereikt: -10,7 °C. De gemiddelde temperatuur is in december uiteindelijk uitgekomen op 1 °C, tegen normaal ca. 3,4 °C.

Op 17 december werden we wakker met een pak sneeuw van ca. 30 cm, dat in de loop van de dag aangroeide tot rond de 40 cm. Het openbare leven raakte ontregeld doordat de bussen in Fryslân in de remise bleven staan en ook de treinen reden niet. Hoewel er in het grootste deel van het land aanzienlijk minder sneeuw viel dan hier, ontstonden ook daar grote problemen met het openbaar vervoer.

Op 20 december kregen we er nog eens een kleine 10 sneeuw bij. Hoewel de temperaturen tijdens de Kerstdagen opliepen tot boven het vriespunt, hadden we voor het eerst sinds 1981 weer eens een echte Witte Kerst. Uiteindelijk is er in ons tuintje in december ca. 99 mm neerslag neergedaald, tegen normaal ca. 74 mm.

Na de Kerstdagen liepen de temperaturen geleidelijk weer terug. Intussen kunnen de schaatsfabrikanten de vraag naar schaatsen nog maar nauwelijks aan en ook strooizout wordt een schaars goed. Her en der in den lande wordt al gedacht aan en gesproken over een zestiende Elfstedentocht, maar die lijkt er voorlopig toch echt niet in te zitten. Zoals ik op 29 december al schreef, is de sneeuw de grootste spelbreker. Piet Paulusma heeft gisteren op zijn weblog uitvoerig uit de doeken gedaan waarom sneeuwijs zo slecht is.

Op dit moment zitten we in een winterdipje. Gisteren bleef de maximumtemperatuur nog net onder het vriespunt, maar op dit moment staat de thermometer op 0,2 °C. Hoewel er voor de komende anderhalve week weer matige tot strenge vorst op het menu staat, ziet het er voor de schaatsters nog steeds niet goed uit. Dit temeer daar er voor het weekend opnieuw sneeuw in het vooruitzicht is gesteld. Waar op het buitenwater ijs ligt, daar is dat zeker niet vertrouwd. En op veel plaatsen is, zoals hier op het Alddjip, nog helemaal geen sprake van ijs …

De schaatsters zullen zich voorlopig tevreden moeten stellen met de ijsbanen en ondergelopen stukken land. IJs en weder dienende wordt morgen net als in begin 2009 de eerste toertocht van dit jaar gereden op het ondergelopen land in de Jandurkspolder bij Earnewâld.