Lichtlijnig

Laat ik vandaag eens beginnen met een kaartje van een deel van de Jan Durkspolder tuseen Oudega en Earnewâld …

De foto’s van het ondergelopen land, die ik hier gisteren liet zien, heb ik gemaakt bij de Hooidamsbrug (1). Dat ondergelopen land is ruwweg de groene driehoek linksboven de 1.
Sjoerd vroeg gisteren waar de naam Hooidammen vandaan komt. Op die vraag heb ik (nog) geen antwoord kunnen vinden, ik laat het daarom bij het vermoeden dat de Hooidammen en diverse hooiwegen in de omgeving vroeger van belang waren voor het vervoer van het hooi van de laag gelegen hooilanden in de regio …

Terug nu naar de uitkijktoren die ik daar maandagmiddag ontwaarde. Vanaf de Hooidamsbrug (1) probeerde ik een inschatting te maken waar de nieuwe uitkijktoren (4) precies staat en hoe ik er het makkelijkst zou kunnen komen. Ik besloot via Oudega om de Jan Durkspolder heen te rijden, daarbij ben ik nog voorbij de oude vogelkijkhut (2) gereden, om de auto uiteindelijk aan het eind van het zandpad te parkeren (3). Daar begon de wandeling naar de uitkijktoren, en ook daar vandaan leek het nog een heel eind …

Rustig doorstappend over het schelpenpaadje langs de Hooidamssloot kreeg ik na verloop van tijd toch een duidelijker beeld van de uitkijktoren …

Nog even over de brug, en dan ben ik ter plekke. Gelukkig staat er een mooie picknicktafel bij de toren, zodat ik mijn benen even wat rust kan gunnen, voordat ik aan de klim naar de tweede etage begin …

Aan de voet van de toren staat verder een mooi informatiebord waar het een en ander valt te lezen over de geschiedenis van deze plek. We staan hier in de Jan Durkspolder, die onderdeel uitmaakt van het Nationaal Park De Alde Feanen. De Jan Durkspolder is genoemd naar veenbaas, schipper en handelaar Jan Durks de Jong. De Jong liet het gebied tussen 1867 en 1873 vervenen. De gewonnen turf werd afgevoerd naar Holland, waar De Jong het goed kon verkopen. In dezelfde periode liet De Jong een aantal boerderijen in het gebied bouwen. Na de vervening werden in de polder kaden aangelegd en tjaskermolentjes gebouwd, zodat de polder bemalen en de ontstane graslanden gemaaid en gehooid konden worden …

In vroeger jaren stonden er tien boerderijen in en om de Jan Durkspolder. Eén van die boerderijen stond op de plaats waar nu de uitkijktoren staat. Deze boerderij werd in 1929 gebouwd door Gerke en Romkje Jellema. Van 1951 tot 1962 werd de boerderij bewoond door de familie Leffert van de Bij. De boerderij kreeg toen de naam “Romsicht” (Ruim zicht), en dat is ook de naam die de uitkijktoren heeft gekregen …

Het gezin Van de Bij woonde hier met acht personen en hield 15 melkkoeien. Bij de boerderij hoorde tien hectare grasland dat ‘s zomers werd gemaaid en werd beweid door de melkkoeien. Het in de zomer gewonnen hooi diende in de winter als voer voor de koeien. Om voldoende hooi te kunnen winnen voor de wintermaanden, werden er door de Van der Bij’s ook op andere plekken in de Alde Feanen graslanden gemaaid. Al dat hooi moest met een zogenaamde bok over het water naar de boederij vervoerd worden …

In 1962 vertrok de familie Van der Bij naar een boederij aan de Manjepetswei, omdat men daar rendabeler kon boeren. “Romsicht” werd gekocht door de heer Helmers, een arts in Drachten, die de boerderij wilde verbouwen tot vakantiewoning. Dat is er echter nooit van gekomen en de boerderij raakte in verval. Uiteindelijk werd “Romsicht” in 1967 afgebroken. Op de restanten van de oude fundamenten heeft natuurbeschermingsorganisatie It Fryske Gea onlangs de uitkijktoren laten bouwen …

Morgen neem ik jullie mee naar boven om te genieten van het weidse uitzicht over de Jan Durkspolder …

Nadat ik een uurtje op de oever van de Leijen had gezeten, ben ik gistermiddag binnendoor naar Earnewâld gereden. Daar heb ik bij het voormalige bezoekerscentrum van de Friese natuurbeheersorganisatie It Fryske Gea een fotokuiertje gemaakt in het noordoostelijke deel van Nationaal Park “de Alde Feanen”. Het hart van dit gebied wordt gevormd door een hoogveen- en moerasbos …

In het bos liggen nog verschillende deels dichtgegroeide en verlande petgaten …

Aan de rand van het bos wordt het beeld vooral bepaald door riet en pluizende lisdoddes (tuorrebouten in het Fries) …

Er wordt al geruime tijd hard gewerkt aan de herinrichting van het gebied ten noorden en ten oosten van het bos. Om het hoogveenbos zich beter te laten ontwikkelen, zal hier een kern met een vrij constant hoog waterpeil worden gerealiseerd. Rondom deze kern zal een buffer met deels nieuwe petgaten en rietlanden aangelegd worden. Ook hier zal de grondwaterstand worden verhoogd om een betere buffer te vormen naar de lager gelegen gras- en rietlanden, zodat de verdroging van de hoogveenbossen, rietlanden, moerassen en veenmosrietlanden kan worden tegengegaan.

Terwijl ik na enige tijd op een van de vele bankjes zat te rusten, zag ik dat zelfs rupsvoertuigen soms in dit drassige gebied vast komen te zitten. Er moest een collega aan te pas komen om het voertuig weer vlot te trekken …

Vanaf datzelfde bankje had ik een prachtig uitzicht over een deel van het het gebied en op de lucht erboven, die inmiddels steeds grijzer begon te worden. Er viel genoeg te zien. Toen ik met de camera een buizerd volgde, kon ik nog net een foto maken terwijl hij een duikvlucht inzette. Of hij een prooi heeft weten te bemachtigen, kon ik niet zien, want hij streek achter een bosje neer. Voor alle duidelijkheid: de onderstaande foto is een combinatie van twee foto’s, waarop tweemaal dezelfde buizerd is te zien …

Omdat ik hier op een steenworp afstand zat van ooievaarsstation It Eibertshiem, was het echter vooral een komen en gaan van ooievaars, die rondcirkelend op zoek waren naar voedsel. Bij terugkeer van een ooievaar naar het nest klonk er regelmatig een vrolijk geklepper op …

In het kader van de herinrichting van het terrein is er o.a. een uitkijktoren gebouwd. Ik heb hem in de verte wel zien staan, maar ik heb hem gistermiddag niet kunnen bereiken. Binnenkort zal ik dus nog wel een terug moeten naar dit gebied om te zien of ik er dan wel kan komen. Toen ik gistermiddag opstond van het bankje lieten mijn benen subtiel weten dat het maar beter was om via de kortste weg terug te gaan naar de auto. En dus heb ik de rode paaltjes maar gevolgd …

Toen de lepelaars na drie kwartier nog steeds vrijwel roerloos op hun plek stonden, hield ik het dinsdagmiddag wel voor gezien in de Jan Durkspolder. Om het mooie, maar nog steeds frisse weer uit te buiten, besloot ik nog even naar het ooievaarsdorp te rijden. Daar kwam ik echter niet eens aan toe. Halverwege de rit zag ik in de verte een ooievaar opstijgen vanaf het nest, dat daar ergens midden in het rietland op een paal staat …

Omdat dit nest midden in de natuur toch nog een stukje fotogenieker is dan de nesten in het ooievaarsdorp, besloot ik weer eens een kuiertje te maken over het enige echte Kuierpaad dat door dit prachtige stukje natuur loopt …

Tijdens het laatste stukje van de kuier vlogen twee eenden verschrikt op vanuit de rietkraag. Ieder langs een kant van het ooievaarsnest vliegend namen ze de wijk …

Toen ik het nest goed binnen ‘schootsbereik’ had, zag ik dat er twee jonkies in het nest zaten …

Eén van de twee wilde na een tijdje wachten wel even eigenwijs opkijken. Om zijn nog zwarte snavel te showen, draaide hij zijn koppie nog even van links naar rechts ook …

Ik heb nog een tijdje wat rondgedrenteld, hopend dat pa terug zou komen met een verse hap voor zijn kroost. Bij gebrek aan een bankje duurde dat me echter te lang. In bedaard tempo ben ik maar begonnen aan de weg terug naar de auto. Regelmatig keek ik nog even om. Wie weet … misschien zou ik pa toch nog net in volle vlucht kunnen vangen. Maar nee, het was tevergeefs …

Gelukkig was er meer moois te zien. Zo stond er een keur aan gele lissen te pronken …

Toen er vlak bij me ook nog eens een zweefvlieg op een van de lissen neerstreek, kon ik opnieuw een serie afsluiten onder het motto ‘geen dag zonder macro’ …

Nadat ik op 20 april vanuit de vogelkijkhut in de Jan Durkspolder de wedstrijd “Koppie onder” op de gevoelige plaat had vastgelegd, heb ik om weer op temperatuur te komen nog even een extra rondje door de omgeving gemaakt. De Jan Durkspolder maakt onderdeel uit van Nationaal Park De Alde Feanen. Het bijna 4.000 ha grote laagveenmoeras De Alde Feanen is een zeer afwisselend landschap bestaande uit meren, veenplassen, petgaten, rietlanden, ruigten, struwelen en moerasbossen. De mooiste plekjes zijn alleen over het water bereikbaar, maar in de omgeving van Earnewâld en in de Jan Durkspolder valt vaak ook wel wat te zien …

In het verleden ben ik hier al regelmatig op groepjes reeën gestuit, en dat overkwam me ook weer op die koude, wisselend bewolkte dinsdagmiddag. Terwijl ik ten noorden van Earnewâld rustig voorthobblede over de Bollema van der Veerweg, zag ik ze ineens gedrieën staan, fraai afgetekend tegen een rietkraagje. Oplettend als ze zijn, hadden ze me al snel in de gaten. Net als de kraan die op de achtergond stond te draaien, leek ik blijkbaar geen bedreiging te vormen, want ze hervatten alle drie vrijwel meteen hun graaswerkzaamheden …

Nadat ik voorzichtig was uitgestapt, kreeg ik de kans om nog een paar foto’s te maken, terwijl ik mijn ellebogen op de auto liet rusten. Plotseling werden de reeën verontrust door iets en gingen alle drie de kopjes omhoog …

Enkele tellen later gingen ze er spoorslags vandoor …

Terwijl de eerste ree een stuk verderop het riet indook, bleven de andere twee nog even staan. Een ogenblik keken ze nog om zich heen, daarna verdwenen ook zij in de coulissen …

Dat er in dit gebied regelmatig reeën te zien zijn, is overigens niet zo gek. Van 1979 t/m 2003 vond er jaarlijks een reeëntelling plaats in De Alde Feanen met als doel de populatie-ontwikkeling van deze ranke dieren in de gaten te houden.
Men verwachtte eigenlijk dat reeën zich in een dergelijk moerasgebied moeilijk zouden kunnen handhaven. Niets bleek minder waar. De populatie weet zich goed te handhaven. Tijdens de eerste telling in 1979 werden er 129 reeën geteld. Tijdens de telling in 2003 was het aantal getelde reeën 127!

Voor de beheerder It Fryske Gea was dit de aanleiding om niet meer jaarlijks een telling te houden, maar om dat nog eens in de vijf jaar te doen. De laatste telling was in het voorjaar van 2008. In totaal werden er dat voorjaar 144 reeën geteld. Dit komt gemiddeld neer op 5,2 reeën per 100 ha leefgebied (totaal 2750 ha). De verhouding bok : geit is 1 : 1,7, wat een zeer goede verhouding schijnt te zijn. De conclusie luidt dan ook dat het met de reeën in Nationaal Park De Alde Feanen goed gaat.