Lichtlijnig

Ik realiseer me ineens dat ik het overzicht van de in feite nog steeds doorsudderende winter van 2012-2013 nog niet heb samengesteld en gepubliceerd. Dat is dan een mooi klusje voor deze zonnige, maar koude Tweede Paasdag. Voor alle duidelijkheid: het gaat hier om mijn persoonlijke waarnemingen gedurende de meteorologische winter van december 2012 t/m februari 2013 …

De winter begon keurig volgens de kalender met wat lichte vorst in de eerste nachten van december en een eerste laagje sneeuw op Sinterklaasavond. De eerste helft van december verliep winters met temperaturen onder het langjarig gemiddelde, met een fijn laagje sneeuw leverde dat veelal fotogenieke winterlandschapjes op. Lang duurde de eerste winterpret echter niet, half december viel de dooi in, waarna een zachte tweede helft van de maand volgde. De Kerstdagen verliepen grijs met een gemiddelde temperatuur van 7 graden. Dit was dan ook de kerstversiering in ons tuintje …

Tot half januari bleef het zacht, daarna volgden twee weken waarin Koning Winter echt de scepter zwaaide. Op 10 januari begon een lange vorstperiode. Vanaf die dag heb ik in ons tuintje zeventien opeenvolgende vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C). Enkele dagen later kwam het kwik ook overdag niet meer boven nul. 13 januari was de eerste ijsdag (maximumtemperatuur lager dan 0,0 °C) in een reeks van in totaal dertien ijsdagen. Tot strenge vorst kwam het slechts eenmaal met een laagste temperatuur van – 11,6 ºC. Op 27 januari viel de dooi in, waarna eind januari en begin februari relatief zacht verliepen. Maar ook februari zou verderop in de maand met een gemiddelde temperatuur van 1,1 ºC tegen normaal ca. 2,3 ºC koud uitpakken …

Uiteindelijk kwam de gemiddelde temperatuur in ons tuintje uit op 1,6 °C tegen normaal over de periode 1971-2000 2,6 °C. Bij het KNMI in De Bilt kwam de gemiddelde temperatuur uit op 2,9 °C tegen normaal ca. 3,3 °C. In totaal heb ik in ons tuintje 49 vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C) geteld, normaal zijn dat er gemiddeld zo’n 40 …

En toch … toch was de winter van 2012-2013 eigenlijk helemaal niet zo koud. Als we hem in het rijtje van de afgelopen 11 winters zetten, dan zien we dat de winters van 2010-2011 en zeker die van 2009-2010 toch nog aanzienlijk kouder waren dan de afgelopen winter …

In de afgelopen winter heb ik in ons tuintje slechts twee nachten met strenge vorst kunnen noteren. Dat heeft er in combinatie met de sneeuw, die regelmatig her in het land viel, voor gezorgd dat er maar weinig geschaatst kon worden. Eigenlijk kon er in de afgelopen winter alleen veilig geschaatst worden op ondergelopen polders, zoals de Jan Durkspolder en de Ryptsjerksterpolder. Maar daar werd er vooral in de tweede helft van januari door jong en oud dan ook volop van geprofiteerd …

Met gemiddeld over het land 221 mm neerslag had de winter vrijwel de normale hoeveelheid neerslag van 208 mm. Vooral december was een zeer natte maand, terwijl januari en vooral februari droger verliepen dan normaal. In ons tuintje heb ik 216 mm neerslag afgetapt, tegen normaal over de periode 1971-2000 ca. 185 mm …

Het zuidwesten van het land was het natst. In het Zeeuwse Westdorpe werd 271 mm afgetapt. Het droogste KNMI-station was De Kooy met 151 mm. In De Bilt werd 254 mm geregistreerd tegen 203 mm normaal.
Regelmatig viel de neerslag in de vorm van sneeuw die ook bleef liggen. In Drachten e.o. hebben we vergeleken met andere delen van het land in de afgelopen winter betrekkelijk weinig sneeuw gehad. Gemiddeld over het land lag er op achttien dagen sneeuw, het langjarig gemiddelde bedraagt 13 dagen. Van de afgelopen vier winters waren ook die van 2009-2010 en 2010-2011 sneeuwrijk. Kijken we naar de neerslagcijfers van de afgelopen 13 winters, dan is de winter van 2012-2013 een goede middenmoter …

Ik denk, dat we ons de winter van 2012-2013 vooral zullen herinneren als die lange ‘koude’ winter waar maar geen eind aan leek te komen. Het woord ‘koud’ heb ik daarbij maar even tussen aanhalingstekens geplaatst, want zoals hierboven al te zien was, was de afgelopen winter helemaal niet zo gek koud. Maar het duurt allemaal wel erg lang nu maart in ons tuintje de afgelopen maand 4 graden kouder was dan normaal over de periode 1971-2000. Mijn laatste voetafdruk in de sneeuw dateert van 14 maart, en dat is voor mijn gevoel laat genoeg in het jaar …

Enfin, hoewel het ook in de afgelopen nacht weer ruim 5 graden heeft gevroren, vliegen de merels hier intussen af en aan met wormen om hun luid piepende kroost groot te brengen. Laten we dat maar beschouwen als een hoopvol teken, eens zal het toch ècht voorjaar worden.

Vandaag stond er weer een fotokuierje met mijn fotomaatje op het programma. Nadat we onder het genot van een kop koffie hadden bijgepraat en overleg hadden gehad over locatie en onderwerp, tuften we aan het eind van de ochtend naar de westkant van de Leijen bij De Tike. Ik had gehoopt dat we daar misschien wat door wind, water en vorst gecreëerde ijzige kunstwerkjes in de rietkraag konden fotograferen …

Nadat we bij Doktersheide (kaartje Google Maps) de auto achter ons hadden gelaten, zei ik tegen Jetske, dat het me alleszins meeviel met de wind en de temperatuur. Dat het voorjaar ook hier nog niet had toegeslagen, was echter al snel duidelijk, de vaart naar de Leijen lag bijna helemaal dicht met een mooi laagje ijs …

Toen we even later over het laatste stuk van het vlonderpad naar het prieeltje op de oever van de Leijen liepen, kregen we de volle laag van de recht van voren komende oostenwind. Op dat moment begon de gevoelstemperatuur al snel te dalen …

Van ijzige kunstwerkjes in de rietkraag was geen sprake. Tot mijn niet geringe verbazing zagen we dat het meer vrijwel helemaal bevroren was. Zo ver het oog reikte strekte zich een groezelige ijsplaat over de Leijen uit, ook het eilandje dat voor het prieeltje in het meer ligt was weer geheel ingesloten door ijs …

Heel apart om dit beeld hier op 26 maart aan te treffen. Op 17 januari zag ik hier een eerste schaatser over een toen veel mooiere ijsvloer glijden, die was toen voor mijn gevoel aan de vroege kant. Het was wel aardig geweest om hier nu een extreem late schaatser aan te treffen, maar dat zat er toch niet in, en laten we hopen dat het er ook niet meer van komt …

Erg lang hielden we het daar pal op de koude oostenwind niet uit. Aan de onderstaande rietpluimen is goed te zien hoe zeer de wind nog over de vlakte blies. Nadat we allebei de nodige plaatjes hadden geschoten, wisselden we een blik van verstandhouding …, tijd om terug te gaan naar de auto …

Voordat we daar aan toe waren, ontdekte Jetske echter een plekje waar het heerlijk toeven was. In de zon en in de luwte van wat struikgewas hebben we nog een tijdje heerlijk zitten kletsen en genieten van de zon. Op zo’n plekje uit de wind merk je dan ineens hoeveel kracht de zon alweer heeft, en dan krijgt het begrip windchillfactor ook ineens echt betekenis …

Helemaal bijgekomen van de kou aan de rand van de ijsvlakte vervolgden we een kwartiertje later met een tevreden gevoel onze weg naar de auto.

Nadat de beide grauwe ganzen uit zicht waren verdwenen, lag het bevroren petgat in De Deelen er weer stil en verlaten bij. Dat stelt mij in de gelegenheid om even een paar opmerkingen te maken over de halsband van een van de ganzen. Op de website van Vogelonderzoek Nederland Sovon is te lezen dat die banden al ruim 20 jaar worden gebruikt:

“In Nederland zijn in de periode 1990-2009 op bijna 30 plaatsen in totaal ruim 2.500 Grauwe Ganzen met een halsband gemerkt. Al deze ganzen behoren tot de Nederlandse broedpopulatie. In de zestiger jaren was de Grauwe Gans in Nederland niet alleen een erg zeldzame, maar ook een welkome broedvogel. Plaatselijk werd de soort zelfs uitgezet in een poging een broedpopulatie te laten vestigen. Sinds de jaren zeventig is er sprake van een snelle toename van het aantal paren en in de afgelopen jaren is het zelfs één van de snelst toenemende broedvogelsoorten in Nederland.”

De rest van het betreffende artikel kun je hier lezen: “Ringen van grauwe ganzen …”

Ik heb begrepen, dat ervoor is gekozen om naast ringen om de poot ook halsbanden te gebruiken, omdat die vanaf grotere afstand beter af te lezen zijn dan de ringen om een poot. Het voordeel daarvan is, dat het ook voor leken als ondergetekende makkelijker is om waarnemingen door te geven. Voor de gans lijkt zo’n halsband me allerminst een aanwinst om jaloers op te zijn, maar er zal wel over nagedacht zijn, neem ik aan. Mijn waarneming van grauwe gans LCZ heb ik intussen ingevoerd op de website www.goosetrack.nl …

Terwijl ik daar wat op de oever van het bevroren petgat stond te mijmeren, zag ik na enige tijd vanuit een ooghoek dat gansje LCZ zich bij het boothuis opnieuw waggelend, schuifelend en glijdend op het dunne ijs waagde …

Plotseling hoorde ik een beschaafd, maar niet te missen ‘krak’ …

Dat was het sein om de camera maar even in de videomodus te zetten, zodat ik kon vastleggen hoe LCZ zich uit het wak werkte …

Uiteindelijk waggelden ze gezellig samen de vaste wal op.

Twee grauwe ganzen zochten een goed heenkomen, toen ik vorige week woensdag aan het begin van de middag uit de auto stapte op het parkeerterreintje bij De Deelen. Waggelend gingen ze op weg naar het dichtstbij gelegen petgat …

Na drie nachten met matige vorst lag er nog een laagje ijs op het petgat. Erg dik kon het niet zijn, maar hoewel het af en toe flink kraakte, leek het ijs toch sterk genoeg te zijn om de twee ganzen te kunnen dragen …

Kort tevoren was er een bui met een mengeling van hagel en natte sneeuw overgekomen, daardoor lieten de ganzen fraaie sporen achter in het matte en natte laagje deels gesmolten winterse neerslag …

Nadat ze een tijdje over het ijs hadden gescharreld, leek het koppeltje samen een tijdje te genieten van het uitzicht en de idyllische rust die op en rond het petgat heerste …

Terwijl één van de ganzen alweer op weg was naar de wal, bleef de ander nog enige tijd staan …

Maar uiteindelijk waggelde ook LCZ glibberend en glijdend weer terug in de richting van het boothuis …

Wordt vervolgd …

In deel 17 van de serie “De lange witte winter” treedt na een laatste portie stuifsneeuw uiteindelijk toch rond 10 maart 2010 het voorjaar in. Zo ver is het op dit moment nog niet, de winter van 2012-2013 is de lange witte winter van 2009-2010 qua lengte intussen voorbij gestreefd, maar dat geldt nog niet voor de gemiddelde temperatuur en de hoeveelheid sneeuw …





Half februari 2010 legde stuifsneeuw nogmaals een fotogenieke witte deken over het land, ook werd er op dat moment nog geschaatst op het landijs bij De Veenhoop. Maar uiteindelijk werd het in maart toch voorjaar.

Gemiddeld werden er over het land 42 dagen met een sneeuwdek geteld. Het langjarig gemiddelde bedraagt 13 sneeuwdekdagen. In het noordoosten van het land lag er plaatselijk zelfs op 55 dagen sneeuw. Een dergelijk groot aantal sneeuwdekdagen was in meer dan 30 jaar, sinds de barre winter van 1979, niet meer voorgekomen. In ons tuintje was het laatste restje sneeuw pas na 69 dagen verdwenen.

In ons tuintje heb ik 68 vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C) kunnen noteren, tegen normaal ca. 40. Zeven maal kwam het tot strenge vorst (normaal 4) en ik heb 31 ijsdagen (maximumtemperatuur lager dan 0,0 °C) geteld, normaal zijn dat er ca. 11.

Landelijk waren de verschillen weer groot in ons kleine landje in de winter van 2009-2010. Van noordoost naar zuidwest liepen de gemiddelde temperaturen op de KNMI-stations uiteen van – 0,2 °C in Eelde tot 2,4 °C in Vlissingen. In ons tuintje is de gemiddelde temperatuur in ons tuintje in de winter van 2009-2010 uitgekomen op -0,4 °C tegen normaal 2,6 °C over de periode 1971-2000. Bij het KNMI in de Bilt was de gemiddelde temperatuur 1,1 °C tegen normaal ca. 3,3 °C.

Resumerend kan worden gesteld dat de winter van 2009-2010 de koudste was in 14 jaar. En daar komt ook de winter van 2012-2013 niet overheen, maar daar kom ik de komende week nog wel op terug …