Lichtlijnig

Voor het eerst in ruim een maand is er afgelopen nacht en vanmorgen eindelijk weer eens regen van betekenis gevallen. Op dit moment zit er 10 mm in de regenmeter, en daar zal vandaag en morgen nog wel wat bij komen. Dat kan allemaal helemaal geen kwaad, want landbouw en natuur waren hard aan wat vocht toe.

Nu nog wat hogere temperaturen, want daar zijn me zijn allen ook hard aan toe na een erg koude maart. En dat terwijl maart zo veelbelovend van start ging. Na een paar grijze dagen met ‘s nachts lichte vorst liepen de maximumtemperaturen op 5 en 6 maart op tot ruim 15 graden, in het zuiden van het land werd het zelfs ruim 18 ºC. Samen met mijn fotomaatje heb ik op 6 maart dan ook voor het eerst dit jaar lekker in de buitenlucht in het rietland zitten lunchen …

Daarmee hadden we de warmte meteen gehad voor de rest van de maand. De temperaturen daalden pijlsnel naar waarden die veel meer aan winter deden denken dan aan voorjaar. In totaal heb ik 25 vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C) kunnen noteren, normaal zijn dat er in maart ca. 9. Wat vrijwel nooit voorkomt in maart, zijn ijsdagen (dagen waarop de maximumtemperatuur niet boven het vriespunt komt), in de afgelopen maand deed dit fenomeen zich tweemaal voor …

Door de krachtige tot stormachtige oostenwind was het vooral voor het gevoel bijzonder koud. Tussen 22 en 26 maart lagen de gevoelstemperaturen ook overdag veelal tussen -10 en -15 graden, waarden die eind maart zelden voorkomen. De laagste werkelijk gemeten temperatuur was -13,3 graden op 13 maart in het Limburgse Ell. In ons tuintje was de laagste temperatuur in maart -6,4 °C …

Volgens het KNMI is maart sinds 1987 niet zo koud geweest. De laatste decade was de koudste in ruim honderd jaar sinds de meetgegevens bekend zijn. In De Bilt kwam de gemiddelde temperatuur uit op 2,5 °C, tegen normaal over de periode 1971-2000 ca. 5,8 °C. In ons tuintje was het in maart gemiddeld 1,0 °C tegen normaal ca. 5,0 graden. Kortom: ons gevoel heeft ons niet bedrogen, het was ècht koud in maart. Kijk maar eens naar de gemiddelde maarttemperaturen in ons tuintje sinds 2003 …

Behalve koud was maart ook droog. Normaal valt er in maart ca. 60 mm neerslag, in de afgelopen maand viel er slecht 25 mm, waarvan de helft op één dag viel. Zaterdag 9 maart was een gedenkwaardige dag, in het hele land regende het zonder onderbreking 24 uur aaneen. Niet eerder, sinds het begin van deze metingen in 1930, heeft het zo langdurig geregend volgens het KNMI. De weinige neerslag die er in de rest van de maand viel, viel meestal in de vorm van sneeuw of natte sneeuw. Op 11 en 12 maart viel in het zuiden van het land plaatselijk zo’n 15 cm. Dat bleef ons in het noorden gelukkig bespaard …

Het meest opmerkelijke beeld van de afgelopen maand vond ik toch wel de bevroren vlakte van de Leijen. Op 26 maart was het meer voor de tweede keer dit jaar bevroren zo ver het oog reikte …

Het was één van die dagen waarop een ijskoude noordoostenwind over de vlakte blies, met gevoelstemperaturen van -10 tot -15 graden tot gevolg. Lang hielden mijn fotomaatje en ik het dan ook niet uit bij het prieeltje aan de westkant van de Leijen, de temperaturen van 5 en 6 maart liggen ons toch beter …

Was het dan alleen maar kommer en kwel in maart? Nee hoor, voor het eerst sinds jaren zaten er in de afgelopen weken regelmatig wat sijsjes in ons tuintje. Bij gebrek aan vrolijke voorjaarsbloeiers gaven zij de maand hier voor een belangrijk deel kleur, daarom morgen nog wat sijsjes tegen een vriendelijk blauwe lucht in de hazelaar …

Ik realiseer me ineens dat ik het overzicht van de in feite nog steeds doorsudderende winter van 2012-2013 nog niet heb samengesteld en gepubliceerd. Dat is dan een mooi klusje voor deze zonnige, maar koude Tweede Paasdag. Voor alle duidelijkheid: het gaat hier om mijn persoonlijke waarnemingen gedurende de meteorologische winter van december 2012 t/m februari 2013 …

De winter begon keurig volgens de kalender met wat lichte vorst in de eerste nachten van december en een eerste laagje sneeuw op Sinterklaasavond. De eerste helft van december verliep winters met temperaturen onder het langjarig gemiddelde, met een fijn laagje sneeuw leverde dat veelal fotogenieke winterlandschapjes op. Lang duurde de eerste winterpret echter niet, half december viel de dooi in, waarna een zachte tweede helft van de maand volgde. De Kerstdagen verliepen grijs met een gemiddelde temperatuur van 7 graden. Dit was dan ook de kerstversiering in ons tuintje …

Tot half januari bleef het zacht, daarna volgden twee weken waarin Koning Winter echt de scepter zwaaide. Op 10 januari begon een lange vorstperiode. Vanaf die dag heb ik in ons tuintje zeventien opeenvolgende vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C). Enkele dagen later kwam het kwik ook overdag niet meer boven nul. 13 januari was de eerste ijsdag (maximumtemperatuur lager dan 0,0 °C) in een reeks van in totaal dertien ijsdagen. Tot strenge vorst kwam het slechts eenmaal met een laagste temperatuur van – 11,6 ºC. Op 27 januari viel de dooi in, waarna eind januari en begin februari relatief zacht verliepen. Maar ook februari zou verderop in de maand met een gemiddelde temperatuur van 1,1 ºC tegen normaal ca. 2,3 ºC koud uitpakken …

Uiteindelijk kwam de gemiddelde temperatuur in ons tuintje uit op 1,6 °C tegen normaal over de periode 1971-2000 2,6 °C. Bij het KNMI in De Bilt kwam de gemiddelde temperatuur uit op 2,9 °C tegen normaal ca. 3,3 °C. In totaal heb ik in ons tuintje 49 vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C) geteld, normaal zijn dat er gemiddeld zo’n 40 …

En toch … toch was de winter van 2012-2013 eigenlijk helemaal niet zo koud. Als we hem in het rijtje van de afgelopen 11 winters zetten, dan zien we dat de winters van 2010-2011 en zeker die van 2009-2010 toch nog aanzienlijk kouder waren dan de afgelopen winter …

In de afgelopen winter heb ik in ons tuintje slechts twee nachten met strenge vorst kunnen noteren. Dat heeft er in combinatie met de sneeuw, die regelmatig her in het land viel, voor gezorgd dat er maar weinig geschaatst kon worden. Eigenlijk kon er in de afgelopen winter alleen veilig geschaatst worden op ondergelopen polders, zoals de Jan Durkspolder en de Ryptsjerksterpolder. Maar daar werd er vooral in de tweede helft van januari door jong en oud dan ook volop van geprofiteerd …

Met gemiddeld over het land 221 mm neerslag had de winter vrijwel de normale hoeveelheid neerslag van 208 mm. Vooral december was een zeer natte maand, terwijl januari en vooral februari droger verliepen dan normaal. In ons tuintje heb ik 216 mm neerslag afgetapt, tegen normaal over de periode 1971-2000 ca. 185 mm …

Het zuidwesten van het land was het natst. In het Zeeuwse Westdorpe werd 271 mm afgetapt. Het droogste KNMI-station was De Kooy met 151 mm. In De Bilt werd 254 mm geregistreerd tegen 203 mm normaal.
Regelmatig viel de neerslag in de vorm van sneeuw die ook bleef liggen. In Drachten e.o. hebben we vergeleken met andere delen van het land in de afgelopen winter betrekkelijk weinig sneeuw gehad. Gemiddeld over het land lag er op achttien dagen sneeuw, het langjarig gemiddelde bedraagt 13 dagen. Van de afgelopen vier winters waren ook die van 2009-2010 en 2010-2011 sneeuwrijk. Kijken we naar de neerslagcijfers van de afgelopen 13 winters, dan is de winter van 2012-2013 een goede middenmoter …

Ik denk, dat we ons de winter van 2012-2013 vooral zullen herinneren als die lange ‘koude’ winter waar maar geen eind aan leek te komen. Het woord ‘koud’ heb ik daarbij maar even tussen aanhalingstekens geplaatst, want zoals hierboven al te zien was, was de afgelopen winter helemaal niet zo gek koud. Maar het duurt allemaal wel erg lang nu maart in ons tuintje de afgelopen maand 4 graden kouder was dan normaal over de periode 1971-2000. Mijn laatste voetafdruk in de sneeuw dateert van 14 maart, en dat is voor mijn gevoel laat genoeg in het jaar …

Enfin, hoewel het ook in de afgelopen nacht weer ruim 5 graden heeft gevroren, vliegen de merels hier intussen af en aan met wormen om hun luid piepende kroost groot te brengen. Laten we dat maar beschouwen als een hoopvol teken, eens zal het toch ècht voorjaar worden.

Februari begon zacht en tamelijk zonnig. Op 4 februari werd het 8,4 ºC in ons tuintje, en dat was meteen de hoogste temperatuur die er in februari op de thermometer verscheen. Op 6 februari stond de hazelaar in ons tuintje al volop in bloei, zoals op de onderstaande foto te zien is …

Na die zachte start werd het echter al snel weer kouder. Vanaf 5 februari daalde de minimumtemperatuur 10 nachten achtereen weer tot onder het vriespunt. In totaal telde februari in ons tuintje 19 vorstdagen, maar met uitzondering van één nacht waarin het kwik daalde tot -5,7 ºC, bleef het voortdurend beperkt tot lichte vorst (minimumtemperatuur tussen 0 en -5 ºC). Ook overdag bleef het koud met veelal maximumtemperaturen net boven het vriespunt, maar ijsdagen (max. temp. lager dan 0,0 ºC) hebben zich niet voorgedaan. Over de periode 1971-2000 telde februari in onze omgeving gemiddeld 5 ijsdagen. Uiteindelijk kwam de gemiddelde temperatuur in februari uit op 1,1 ºC, ruim een graad onder het langjarig gemiddelde over het tijdvak 1971-2000 …

Met koud weer heb ik op zich nog niet zo gek veel problemen, daar kun je je tenslotte op kleden. Maar als het daarbij zoals in de afgelopen maand drie weken achtereen grijs en grauw is, dan gaat het winterweer uiteindelijk toch wel vervelen, want in fotografisch opzicht is dat wel het minst fotogenieke weer. De onderstaande foto heb ik op 12 februari gemaakt bij de Merskenheide, bij wijze van uitzondering zat er op dat moment zowaar enige tekening in de lucht …

Ondanks het feit dat het vrijwel voortdurend grijs en bewolkt was, was februari een droge maand. In ons tuintje is in februari 27 mm neerslag gevallen, tegen normaal over de periode 1971-2000 gemiddeld zo’n 44 mm. De meeste neerslag viel in de eerste vijf dagen van de maand in de vorm van regen …

Terwijl er bij ons in de nacht van 14 op 15 februari nog eens een klein laagje sneeuw viel, veroorzaakten ijzel, ijsregen en sneeuw op 14 februari in een groot deel van het land overlast. Het laagje sneeuw was in ons tuintje in de loop van de ochtend al weer verdwenen. Op 23 en 24 februari trok een sneeuwgebied van zuidoost naar noordwest over ons land. In een groot deel van het land sneeuwde het licht maar langdurig, maar in ons tuintje bleef het groen en grijs. In het zuiden van Limburg leverde de sneeuwval lokaal een sneeuwdek van meer dan 15 cm op …

Al met al was februari wat mij betreft een grijze en kille maand, die we maar het best zo snel mogelijk kunnen vergeten, en dat lukt met het huidige fraaie weer prima. Gistermiddag heb ik bij een temperatuur rond de 15 graden heerlijk vitaminen zitten tanken op mijn geliefde bankje bij de dobbe in het Weinterper Skar. Niet eerder was het in ons land op 5 maart zo warm, in het zuiden werd het hier en daar zelfs 18 graden. Hopelijk lukt het vandaag om samen met mijn fotomaatje op een vergelijkbaar plekje in De Weerribben of De Wieden nog eens in de herhaling te gaan. We moeten er nu maar even van profiteren, want het lijkt erop dat we volgende week nog eens met een winters staartje worden geconfronteerd …

Januari begon zoals december eindigde: zacht, nat en grijs. Over de eerste 10 dagen kwam de gemiddelde temperatuur in ons tuintje uit op 6,7 ºC en het was allerminst aantrekkelijk om er op uit te gaan en foto’s te maken …

Op 12 januari kwam ons land in de greep van de winter. Een hogedrukgebied boven Scandinavië zorgde bij ons voor een noordelijke- en later oostelijke aanvoer van koude lucht. Al snel lag er een eerste laagje ijs op sloten en plassen …

Omdat er een serieuze vorstperiode aan leek te komen, legde Wetterskip Fryslân de gemalen vanaf 14 januari stapsgewijs stil, zodat het water tot rust kon komen en het ijs verder zou kunnen groeien. Er volgde een periode van 13 ijsdagen achtereen waarbij de maximumtemperatuur niet meer boven het vriespunt kwam. Normaal telt januari in onze omgeving ongeveer 5 ijsdagen …

Tot een officiële koudegolf kwam het niet in ons land. Daarvoor zijn er in De Bilt minimaal vijf ijsdagen met drie dagen strenge vorst nodig. In De Bilt dook het kwik echter maar twee dagen onder de min 10 graden. Wolken temperden vaak de nachtelijke afkoeling. In ons tuintje bleef het beperkt tot slechts 1 nacht met strenge vorst met een laagste temperatuur van -11, 6 ºC. Tot echte schaatstochten over meren en kanalen kwam het dan ook niet. In Fryslân bleef het schaatsen beperkt tot ondergelopen polderland in o.a. de Jan Durkspolder en de Ryptsjerksterpolder …

De ijsclub Lyts Begjin uit Earnewâld zette alles op alles om op zaterdag 19 januari de Jan Durkspolder Familietoertocht te organiseren, maar omdat de IJswegencentrale Smallingerland volgens de letter der wet handelde en er nog niet genoeg ijs lag, kon dit niet doorgaan. Een week later was het echter wel zo ver, zodat 3000 mensen de tocht konden rijden …

Uiteindelijk kwam de gemiddelde temperatuur in ons tuintje deze maand uit op 1,1 ºC, tegen normaal over de periode 1971-2000 ca. 2,2 ºC. Kortom: januari was koud, maar zeker niet extreem koud, en je kon dan ook best in minirok op de schaats de polder in …

Op 27 januari kwam er een eind aan de vorstperiode. De laatste vijf dagen van de maand liepen de temperaturen weer een paar maal op tot boven de tien graden. Nadat het in de vorstperiode een paar maal tot sneeuwval was gekomen, viel de neerslag in de laatste dagen van januari weer in de vorm van regen. In totaal is er in januari in ons tuintje 56 mm neerslag gevallen, daarmee was het aan de droge kant, want normaal valt er in deze periode zo’n 67 mm neerslag …

Na winterse perioden in de eerste helft van december 2012 en in januari 2013 is op dit moment het wachten op de derde winterse periode van deze winter, die ons naar het zich laat aanzien vanaf morgen weer vorst en sneeuw zal brengen …

Terugblikkend durf ik wel te stellen dat het weer allerminst saai was in 2012, want het had van begin tot eind een zeer wisselvallig karakter. Dat begon al meteen met een zeer zacht en nat begin van de winter. Nadat er in december 2011 in ons tuintje al 154 mm regen was gevallen, kwam daar in januari nog eens 112 mm bij. In Noord-Nederland dreigden op verschillende plaatsen overstromingen. Er werden op verschillende plaatsen nooddijken aangelegd en het Woudagemaal werd onder stoom gebracht om water van de Friese boezem te kunnen lozen op het IJsselmeer. Ook werden in Fryslân voor het eerst retentiepolders onder water gezet om wateroverlast in bewoonde gebieden te voorkomen. Op 5 januari lag de retentiepolder It Eilân er nog goeddeels droog bij (foto linksonder), een dag later stond hij onder water (foto rechtsonder) …

En het bleef in 2012 niet bij een natte januari. Nadat de periode februari-mei relatief droog was verlopen, volgde een kletsnatte zomer. Normaal gesproken valt er in onze omgeving in de zomer ca. 200 mm regen, in de zomer van 2012 viel met 401 mm de dubbele hoeveelheid neerslag. Omdat ook oktober en december weer erg nat verliepen, moest in de laatste week van het jaar het bijna 100 jaar oude Woudagemaal opnieuw onder stoom worden gebracht. In ons tuintje viel in 2012 in totaal 1046 mm neerslag, over de periode 1971-2000 was dat gemiddeld 770 mm. Dat cijfer komt mooi overeen met het beeld dat door het KNMI wordt geschetst in het jaaroverzicht: “Van de KNMI-stations was Leeuwarden in 2012 het natst met 1043 mm. In het oosten en zuidoosten werd de minste neerslag afgetapt. Diverse stations kwamen daar uit op ca. 750 mm. In De Bilt werd 878 mm geregistreerd tegen 835 mm normaal …”

Na twee uiterst zachte wintermaanden werden we eind januari ineens verrast door een periode met echt ouderwets winterweer. Tussen 30 januari en 8 februari was er voor het eerst in vijftien jaar sprake van een officiële koudegolf. De landelijk laagste temperatuur van 2012 werd gemeten in Lelystad op 4 februari: -22,9 °C, in ons tuintje werd het op die dag -16,9 °C. Even, heel even werd er zelfs gedacht aan een Elfstedentocht, maar daarvoor lag er met name in de zuidwest hoek van Fryslân toch echt te weinig ijs. Zo snel als koning winter kwam, zo snel verliet hij ons ook weer, waardoor de winter uiteindelijk toch nog als ‘zacht’ de boeken in ging. Maar hoewel de tocht der tochten er niet in zat, was er dagenlang volop ijspret …

Na de zachte winter volgde ook een zacht voorjaar. Dat kwam vooral door de maand maart, deze eindigde op een derde plaats in de rij van zachtste maartmaanden in ruim een eeuw. Normaal ligt de gemiddelde temperatuur in maart in ons tuintje rond de 5 graden, in 2012 kwam ik uit op 7,5 °C. Met uitzondering van augustus zaten er verder weinig uitschieters in wat de temperatuur betreft. De zomer begon met koel, nat en somber weer. De vakanties in juni en juli vielen voor velen in het water, maar wie in augustus zijn vrije dagen had gepland was veel beter af. De maand was warm en zonnig met in het weekeinde van 18 op 19 augustus tropische temperaturen. Ell in Limburg registreerde 36,7 graden, de landelijk hoogste stand van 2012. In ons tuintje bereikte het kwik op 19 augustus een hoogste stand van 32,5°C …

Zoals al eerder gezegd, het was vooral wisselvallig in 2012. Gedurende de hele zomer trokken er regelmatig zware buien met hagel, onweer en windstoten over het land, die her en der tijdelijk voor overlast zorgden. Een gevaarlijke situatie deed zich op 4 augustus voor bij Steenwijkerwold, waar als gevolg van een valwind de grote tent van het Dicky Woodstock Festival instortte. Eind augustus viel in Friesland 50 tot 75 mm en lokaal meer dan 100 mm binnen één etmaal …

De hoogste en de laagste temperaturen van het afgelopen jaar …

Gelukkig was het niet allemaal kommer en kwel. Nadat juni en juli goeddeels in het water waren gevallen, deed augustus zijn best om nog wat van de zomer te maken. Er viel weliswaar ook in die maand meer dan twee keer zoveel regen als in een gemiddelde augustusmaand, maar omdat de meeste regen op een zestal dagen viel, was er tussendoor veelvuldig ruimte voor de zon. Augustus was met 18,0 °C (normaal ca. 16,6 °C) veruit de warmste maand van het jaar …

Over de herfst hadden we voor mijn gevoel niet echt te klagen. In oktober kwam de regen weliswaar met bakken uit de lucht, maar daar stond tegenover dat september en november tamelijk droog verliepen. Eind september verliep winderig, maar een zware herfststorm bleef uit. In fotografisch opzicht had de herfst met zon, buien en mist veel te bieden. De herfsttinten lieten zich pas laat zien, maar toen ze er eenmaal waren, was het een lust voor het oog. En dat kan ook gesteld worden voor het veelbelovende begin van de nieuwe winter. Vanaf Sinterklaasavond was een deel van Fryslân enkele dagen getooid met een fotogeniek laagje sneeuw …

Ter afronding nog even dit: het betreft hier een persoonlijk weeroverzicht, waarbij geen gebruik is gemaakt van geijkte apparatuur.
In ons tuintje is de gemiddelde temperatuur in 2012 uitgekomen op 9,5 °C. Daarmee was het jaar 0,4 graden warmer dan het langjarig gemiddelde over de periode 1971-2000. Bij het KNMI in De Bilt kwam de gemiddelde temperatuur uit op 10,3 °C, 0,5 graden boven het langjarig gemiddelde over de periode 1971-2000.

Over de laatste 10 jaar (ja, zo lang verricht ik mijn waarnemingen al) is de gemiddelde temperatuur in ons tuintje uitgekomen op 10,0 °C, en dat is dan toch 0,9 °C hoger dan het langjarig gemiddelde over 1971-2000. Bij het KNMI komt de gemiddelde temperatuur over de laatste 10 jaar uit op 10,5 °C, en dat is 0,7 °C hoger dan het langjarig gemiddelde over 1971-2000 …

De weken rond de jaarwisseling zijn het bespreken niet waard. Voorlopig lijkt de mistroostige en grijze periode waar we momenteel in zitten nog wel even voort te duren, maar we hebben vorig jaar in februari kunnen zien hoe snel de situatie kan veranderen. Wie weet wat er de komende weken nog kan gebeuren …

Voor de korte termijn durf ik wel te voorspellen dat “De lange witte winter” morgen weer op dit weblog zal toeslaan. Het is niet het mooiste en meest interessante deel, maar ja … ook in die lange witte winter was het niet alle dagen feest .