Lichtlijnig

Vorig jaar begon ik mijn overzicht van de winter van 2008-2009 met: “De winter van 2008-2009 gaat de boeken in als de koudste winter in twaalf jaar. Maar was die winter eigenlijk wel zo bijzonder?”

De gemiddelde temperatuur over de drie wintermaanden kwam toen landelijk uit op 2,2 °C tegen 3,3 °C normaal. In ons tuintje kwam ik toen uit op 1,7 °C tegen normaal 2,6 °C. Nu een jaar later de meteorologische winter van 2009-2010 achter ons ligt, kunnen we stellen dat de winter van 2008-2009 eigenlijk helemaal niet zo bijzonder was. In afgelopen winter is de gemiddelde temperatuur in ons tuintje uitgekomen op -0,4 °C. Bij het KNMI in de Bilt was de gemiddelde temperatuur 1,1 °C …

In fotografisch opzicht begon de winter op 1 december 2009 met een topdag. Bij het Nannewiid was ik samen met Johan getuige van een bijzondere zonsondergang, waarbij de kleur blauw de boventoon voerde, het blauwe uur …

Tot half december bleef de temperatuur ruim boven het langjarig gemiddelde, maar daar kwam verandering in onder invloed van een sterk hogedrukgebied ten noorden van ons land. Vanaf 14 december regeerde Koning Winter met tempraturen die voortdurend ruim onder het langjarig gemiddelde lagen …

In ons tuintje heb ik 68vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C) kunnen noteren, tegen normaal ca. 40. Zeven maal kwam het tot strenge vorst (normaal 4) en ik heb 31 ijsdagen (maximumtemperatuur lager dan 0,0 °C) geteld, normaal zijn dat er ca. 11 …

Landelijk waren de verschillen weer groot in ons kleine landje. Van noordoost naar zuidwest liepen de gemiddelde temperaturen op de KNMI-stations uiteen van – 0,2 °C in Eelde tot 2,4 °C in Vlissingen …

Resumerend kan worden gesteld dat de winter van 2009-2010 de koudste was in 14 jaar. Zo ver gaat mijn meetreeks nog niet terug, maar het is in ons tuintje toch wel duidelijk de koudste winter sinds 2003 …

Ondanks alle kou was het geen ouderwetse schaatswinter. Vooral in het noorden gooide sneeuwval regelmatig roet in het eten. In de ochtend van 17 december konden we een eerst pak sneeuw van bijna 40 cm verwelkomen …

Daarna kregen we nog een aantal zeer sneeuwrijke dagen, waaronder 20 december met ruim 10 cm sneeuw en een sneeuwjacht in het weekend van 9 en 10 januari, die plaatselijk sneeuwduinen van een meter deed ontstaan. Gemiddeld werden er over het land 42 dagen met een sneeuwdek geteld. Het langjarig gemiddelde bedraagt 13 sneeuwdekdagen. In het noordoosten van het land lag er plaatselijk zelfs op 55 dagen sneeuw. Een dergelijk groot aantal sneeuwdekdagen was in meer dan 30 jaar, sinds de winter van 1979, niet meer voorgekomen. In ons tuintje was het laatste restje sneeuw pas na 69 dagen verdwenen …

Ik had de schaatsers graag wat meer ijspret gegund, maar voor mij als amateurfotograaf was het met alle sneeuw een geweldige winter. Onlangs hoorde ik een weblogger verzuchten dat ze nog nooit zo weinig had gefotografeerd als in de afgelopen winter. Voor mij was het omgekeerde het geval. Ik heb mijn foto’s niet geteld, maar dat zijn er over de periode december – februari naar schatting 2200, en daar komen dan nog de video-opnamen bij. De meest bijzondere video-opname is voor mijn gevoel wel die van de poolsneeuw op 8 januari …

Intussen heb ik het grootste deel van mijn foto- en videomateriaal van de afgelopen winter onder de titel “De lange witte winter” verwerkt tot een inmiddels 16-delige serie films, die ieder 8 tot 10 minuten duren. De beelden laten zich ook nu weer wonderwel combineren met – deels speciaal voor de winter gecomponeerde – muziek van Johan. Misschien zet ik deze serie nog wel eens op YouTube, zodat een ieder daar t.z.t. van mee kan genieten …

En intussen gaat de astronomische winter gewoon door waar de meteorlogische winter was gestopt, met lichte vorst en af en toe wat lichte (natte) sneeuw …
Als we Piet Paulusma mogen geloven, dan laat het aangename voorjaarsweer nog even op zich wachten: “De echte lente laat door de koude start nog even op zich wachten. In de tweede helft van maart of eind maart verwacht ik de overgang naar lentetemperaturen. Ik verwacht vervolgens dat april wisselvallig zal verlopen, maar wel aan de warme kant en mei kan ook een te warme maand worden met flink wat zon.”

Februari was de derde koude wintermaand op rij. Aan het begin van de maand lagen de temperaturen nog rond de normale waarden, maar vanaf 8 februari werd het echt koud. Onder invloed van een hogedrukgebied ten noordwesten van ons land werd koude lucht aangevoerd vanuit het oosten. In ons tuintje heb ik  van 8 t/m 17 februari acht ijsdagen op rij kunnen noteren. De maximumtemperaturen lagen in die periode tussen -0,2 °C en -4,7 ºC. In de nachtelijke uren was er veelal sprake van lichte of matige vorst. Strenge vorst heeft zich in februari in ons tuintje net niet meer voorgedaan. De gemiddelde temperatuur is in ons  tuintje februari uitgekomen op 0,1 ºC, tegen een normaal gemiddelde van ongeveer 2,3 ºC …

Februari telde  8 ijsdagen, dagen waarop de maximumtemperatuur niet boven het vriespunt uit steeg, normaal zijn dat er ongeveer vier. Verder heb ik in februari 21 vorstdagen (dagen met een minimumtemperatuur lager dan 0,0 ºC) geteld, normaal zijn dat er ongeveer 14. Zeven maal ging het daarbij om matige vorst (tussen -5,0 ºC en -10,0 ºC) en 14 maal was er sprake van lichte vorst (tot -5,0 ºC).

Geheel in de lijn van deze winter was ook februari, behalve een koude maand, een witte maand. Normaal valt er in ons tuintje in februari gemiddel zo’n 44 mm neerslag. Dit jaar ben ik uitgekomen op 78 mm, en dat viel voor een belangrijk deel als sneeuw …

De laatste sneeuw dwarrelde in de nacht van 23 op 24 februari in ons tuintje neer. Een dag later was ons tuintje voor het eerst dit jaar na 70 dagen helemaal vrij van sneeuw. Of dat ook echt de laatste sneeuw van deze winter is geweest, dat is nog maar de vraag. Aan de meteorologische winter is op 1 maart een eind gekomen, maar de astronomische winter sputtert nog wat na. Het zou best eens kunnen, dat er aan het eind van de week nog weer eens wat sneeuw gaat vallen …

Eindelijk beleven weer eens een echte winter. Na een koude december, waarin de gemiddelde temperatuur in ons tuintje uitkwam op 1,0 ºC (normaal 3,4 ºC), volgde een nog koudere januari. Bij het KNMI in De Bilt is de gemiddelde temperatuur in januari uitgekomen op -0,5 ºC (normaal 2,2 ºC). Hier in het noorden was het nog een stuk kouder. In ons tuintje ben ik uitgekomen op -2,2 ºC tegen normaal 2,2 ºC …

In ons tuintje heb ik 29 vorstdagen kunnen noteren (minimumtemperatuur lager dan 0,0 ºC), normaal zijn dat er ca. 13. Zesmaal kon ik strenge vorst noteren, terwijl dat volgens het langjarig gemiddelde over de periode 1971-2000 normaal tweemaal het geval is. Januari telde 14 ijsdagen (dagen waarop de maximumtemperatuur niet boven het vriespunt komt), terwijl dat er normaal ongeveer 5 zijn …

De laagste temperatuur was in ons tuintje -12,2 ºC op 8 januari. Omdat de lucht boven ons land op die dag extreem koud was, kon ik ’s ochtends rond 11 uur een korte video-opname maken van een in onze regionen zeldzaam verschijnsels: poolsneeuw.

Het gevolg van al deze kou was dat er aan het eind van de eerste week van het nieuwe jaar o.a. in de Jandurkspolder weer geschaatst kon worden. Grote toertochten konden er in Fryslân helaas nog niet worden uitgezet, omdat het behalve koud vooral ook wit was. Vooral op 2 januari en in het weekend van 9 en 10 januari viel er weer veel sneeuw. In dat laatste weekend trok er een sneeuwjacht over het noorden van het land, waardaar sneeuwduinen van een meter hoog werden gevormd en sloten en vaarten vol sneeuw waaiden …

Ondanks de grote hoeveelheden sneeuw zal januari toch als een relatief droge maand de boeken in gaan. Gemiddeld viel er over ons land ca. 41 mm tegen normaal ca. 69 mm. In ons tuintje viel ongeveer 51 mm neerslag. Omdat op 28 januari de dooi tijdelijk intrad, viel de neerslag eind januari vooral in de vorm van regen en natte sneeuw …

Na een gematigde aanloop laat februari zich inmiddels ook van zijn beste winterse kant zien. Gisteravond is er opnieuw koude lucht over ons land uitgestroomd, wat afgelopen nacht resulteerde in een minimumtemperatuur van -8,2 ºC. Op dit moment (14:00 uur) vriest het hier met -5,6 ºC nog steeds matig. Volgens de tiendaagse prognose van het KNMI lijkt het voorlopig koud te blijven, maar ook nu dreigt sneeuw in de tweede helft van de week weer roet in het eten te gooien. Voorlopig ziet het er naar uit dat we de vogels de komende tijd maar wat moeten blijven bijvoeren. En verder wachten we het maar weer af …

Volgens het KNMI is de gemiddelde jaartemperatuur in De Bilt uitgekomen op 10,5 °C tegen 9,8 °C normaal. In ons tuintje ben ik uitgekomen op 9,8 °C tegen ca. 9,1 °C normaal*. Daarmee was 2009 voor het KNMI het dertiende warme jaar op rij. Omdat ik pas in 2003 ben begonnen met het vastleggen van de dagelijkse weercijfertjes, was het in ons tuintje de zevende warme zomer op rij. Over de periode 2003-2009 was het in ons tuintje met gemiddeld 10,3 °C  ongeveer 1,2 °C warmer dan het langjarig gemiddelde over 1971-2000 …

Dat 2009 warm zou worden, was aan het begin van het jaar niet te merken, want het jaar begon koud. Voor het eerst sinds jaren was er weer eens sprake van een ouderwets koude winter. Hoewel van echt winterweer eigenlijk alleen sprake was in de periode van de Kerst tot half januari, werd de winter van 2008-2009 met een gemiddelde temperatuur van 2,2 °C in De Bilt (normaal 3,3 °C) en 1,7 °C in ons tuintje (normaal ca. 2,6°C) de koudste winter in twaalf jaar …

De firma Zandrstra en andere schaatsfabrikanten deden eindelijk weer eens goede zaken. In het weekend van 10 en 11 januari ging jong en oud onder andere in de Jandurkspolder bij Earnewâld (waar overigens ook gisteren weer een tocht kon worden gereden) het ijs op …

Na een grijze februarimaand volgde een uitzonderlijk warm voorjaar. Vooral de hoge temperatuur in april ( in ons tuintje 11,9 °C, tegen normaal ca. 7,5 °C) was opvallend. Volgens het KNMI was het op één na warmste april sinds het begin van de metingen in 1706. De lente was uiteindelijk de op één na zachtste van de laatste eeuw. Tot december was ook de rest van het jaar iedere maand te warm. Een tweede uitschieter in dat opzicht was de maand november met in ons tuintje 8,5 °C tegen normaal ca. 6,2 °C …

Zonder dat zich perioden van uitzonderlijke hitte voordeden, ging ook de zomer als warm de boeken in. In De Bilt kwam de gemiddelde zomertemperatuur uit op 17,4 °C (normaal 16,6 °C), in ons tuintje ben ik uitgekomen op 16,7 °C (normaal ca. 15,8 °C). Opvallend is dat we hier in het noorden relatief weinig echt zomerse dagen met een temperatuur van 25 °C of meer hebben gehad, maar dat het aantal dagen met temperaturen tussen de 20 °C en 25 °C wel erg groot was. Dat laatste bevalt me wel, want ik voel me het best bij temperaturen zo tussen de 20 °C en 23 °C. Ik heb dan ook een prima zomer gehad …

Op mijn verjaardag werd ik getracteerd op de enige tropische dag die we in 2009 hebben gehad. Op het vaste plekje in de schaduw reikte het kwik op 20 augustus in ons tuintje tot 33,1 °C, op het terras was het rond 17:00 uur nog steeds 39 °C. Dat was mij wat te warm, daarom hebben we getracht een koel plekje te vinden aan het Wad. Omdat de 30 graden ook daar ruim werd overschreden, was zelfs op de zeedijk geen verkoeling te vinden …

Volgens het KNMI was 2009 met 738 mm neerslag, tegen normaal 797 mm, landelijk aan de droge kant. In ons tuintje heb ik een andere ervaring, daar viel ca. 849 mm tegen normaal rond de 770 mm. Vooral juli was met 133 mm tegen normaal ca. 70 mm een erg natte maand …

Bewolking en regen vormdengelukkig geen spelbrekers voor het zien van NLC’s of lichtende nachtwolken. In de periode van 17 juni t/m 15 juli heb ik dat prachtige fenomeen negen keer mogen aanschouwen en fotograferen. Sinds ik in de zomer van 2005 in de ban van dit verschijnsel ben geraakt, heb ik in één jaar niet zoveel zulke mooie lichtende nachtwolken gezien. Voor mij persoonlijk vormde de prachtige display van 25 juni boven It Eilân het hoogtepunt …

De uitsmijter van het jaar werd gevormd door een dik pak sneeuw. Op de ochtend van 17 december werden we wakker in een witte wereld. Alles ging schuil onder een dikke laag sneeuw die in de loop van de dag aangroeide tot ca. 40 centimeter. Omdat er in de dagen daarna nog meer sneeuw viel, lag er uiteindelijk op 20 december een half metertje sneeuw in ons tuintje. Het gevolg was dat we, ondanks het feit dat vanaf 25 december tijdelijk de dooi intrad, voor het eerst sinds 1981 weer eens een Witte Kerst hadden …

Tot slot nog wat ditjes en datjes op een rij:

• de laagste temperatuur in ons tuintje: -10,7 °C op 19 december
• de laagste temperatuur landelijk: -20,8 °C 6 januari, KNMI-station Ell (Limburg)
• de hoogste temperatuur in ons tuintje: 33,1 °C op 20 augustus
• de hoogste temperatuur landelijk: 37,0 °C op 20 augustus, opnieuw KNMI-station Ell (Limburg)
• de natste dag in ons tuintje: 25 mm op 26 mei
• de witste dag in ons tuintje: ca. 40 sneeuw op 17 december
• de laagste barometerstand: 966,1 hPa op 23 januari
• de hoogste barometerstand: 1041,4 hPa op 29 mei
• van 17 juni t/m 15 juli negen nachten met lichtende nachtwolken

En heel opvallend:

• in ons tuintje viel op 16 juni 3 mm regen, in Lippenhuizen (hemelsbreed ca. 7,7 km naar het zuiden ) viel 32 mm!

* Voor alle duidelijkheid: voor de waarnemingen in ons tuintje gebruik ik een niet-geijkt weerstation en dito regenmeter. Aangezien de temperaturen die door mijn weerstation worden vastgelegd over het algemeen aardig tussen die van de KNMI-stations Leeuwarden en Eelde zitten, denk ik dat het toch een tamelijk reëel beeld geeft.

December kende duidelijk twee gezichten: de eerste helft van de maand was zacht en droog; de tweede helft van de maand was koud en winters wit. Het begon allemaal met een stralende eerste dag van de maand, die eindigde met een bijzondere ‘blauwe’ zonsondergang boven het Nannewiid …

De eerste twee weken van december verliepen vervolgens bewolkt, herfstachtig en zacht. De temperatuur lag gedurende de eerste helft van de maand ruim boven het gemiddelde, maar daarin kwam met de opbouw van een sterk hogedrukgebied ten noorden van ons land vanaf de 14e verandering. Met uitzondering van 26 en 27 december daalde de temperatuur dagelijks tot onder het vriespunt. Uiteindelijk heb ik 18 vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C) kunnen noteren, tegen 12 normaal. December telde in ons tuintje 9 ijsdagen, waarop de maximumtemperatuur onder het vriespunt bleef steken, normaal zijn dat er ca. drie. De laagste temperatuur werd op 19 december bereikt: -10,7 °C. De gemiddelde temperatuur is in december uiteindelijk uitgekomen op 1 °C, tegen normaal ca. 3,4 °C.

Op 17 december werden we wakker met een pak sneeuw van ca. 30 cm, dat in de loop van de dag aangroeide tot rond de 40 cm. Het openbare leven raakte ontregeld doordat de bussen in Fryslân in de remise bleven staan en ook de treinen reden niet. Hoewel er in het grootste deel van het land aanzienlijk minder sneeuw viel dan hier, ontstonden ook daar grote problemen met het openbaar vervoer.

Op 20 december kregen we er nog eens een kleine 10 sneeuw bij. Hoewel de temperaturen tijdens de Kerstdagen opliepen tot boven het vriespunt, hadden we voor het eerst sinds 1981 weer eens een echte Witte Kerst. Uiteindelijk is er in ons tuintje in december ca. 99 mm neerslag neergedaald, tegen normaal ca. 74 mm.

Na de Kerstdagen liepen de temperaturen geleidelijk weer terug. Intussen kunnen de schaatsfabrikanten de vraag naar schaatsen nog maar nauwelijks aan en ook strooizout wordt een schaars goed. Her en der in den lande wordt al gedacht aan en gesproken over een zestiende Elfstedentocht, maar die lijkt er voorlopig toch echt niet in te zitten. Zoals ik op 29 december al schreef, is de sneeuw de grootste spelbreker. Piet Paulusma heeft gisteren op zijn weblog uitvoerig uit de doeken gedaan waarom sneeuwijs zo slecht is.

Op dit moment zitten we in een winterdipje. Gisteren bleef de maximumtemperatuur nog net onder het vriespunt, maar op dit moment staat de thermometer op 0,2 °C. Hoewel er voor de komende anderhalve week weer matige tot strenge vorst op het menu staat, ziet het er voor de schaatsters nog steeds niet goed uit. Dit temeer daar er voor het weekend opnieuw sneeuw in het vooruitzicht is gesteld. Waar op het buitenwater ijs ligt, daar is dat zeker niet vertrouwd. En op veel plaatsen is, zoals hier op het Alddjip, nog helemaal geen sprake van ijs …

De schaatsters zullen zich voorlopig tevreden moeten stellen met de ijsbanen en ondergelopen stukken land. IJs en weder dienende wordt morgen net als in begin 2009 de eerste toertocht van dit jaar gereden op het ondergelopen land in de Jandurkspolder bij Earnewâld.